Eenzaamheid

Vandaag was het Valentijnsdag, die zijn naam ontleend aan de heilige Valentinus, een martelaar uit de 3e eeuw. Tegenwoordig is het, vanuit Amerika, vooral een dag om, al dan niet openlijk, de geliefde eens extra aandacht te geven. De commercie speelt hier al enige jaren behoorlijk op in, zodat ook deze dag bijna niemand meer kan ontgaan.
Net als bij Kerstmis is dat echter voor mensen die geen partner of geliefde hebben extra wrang, al die aandacht voor Valentijnsdag doet hen dan nog sterker de pijn van hun eenzaamheid voelen…

Taboe
Eenzaamheid is een probleem dat nog steeds een behoorlijk groot taboe is. Weliswaar zijn de afgelopen decennia vele lichamelijke handicaps en psychische aandoeningen zichtbaar en bespreekbaar gemaakt en daarmee vaak grotendeels uit de taboesfeer gehaald, voor eenzaamheid is dat nog niet gelukt.

Oorzaken
Daar komt bij dat eenzaamheid tegenwoordig steeds vaker voorkomt. Als oorzaken worden aangegeven de toenemende individualisering van de samenleving en het verdwijnen van sociale samenhang, die vroeger door kerken, verenigingen en buurtgemeenschappen geboden werd.

Ouderen?
Doorgaans wordt gedacht dat vooral ouderen, al of niet zelfstandig wonend, last hebben van eenzaamheid. Zij waren immers de oude gemeenschappen en familieverbanden gewend en zouden moeite hebben om in de snel veranderende moderne samenleving mee te komen.

Jongeren
Uit een enkele dagen geleden gepubliceerd onderzoek komt echter vrij verrassend naar voren dat vooral jongeren tot 34 jaar het vaakst eenzaam zijn. Verder blijkt dat ongeveer 1/3 van de Nederlanders zich "weleens eenzaam" voelt, jongeren daarbij meer dan ouderen en vrouwen meer dan mannen. Tien procent van de volwassen bevolking is "sterk eenzaam" – een behoorlijk groot aantal mensen dus…

Erbij
Om iets tegen eenzaamheid te doen is eerder deze week ook de Coalitie Erbij opgericht. Dat is een samenwerkingsverband van twintigmaatschappelijke organisaties, waaronder Stichting de Zonnebloem, het RodeKruis, Het Leger des Heils, Humanitas en het Nationaal FondsOuderenhulp. Vanaf de zomer wil deze Coalitie een grote campagne tegen eenzaamheid beginnen.

Moeilijk
Als extra probleem wordt echter gesignaleerd dat het moeilijk is om de doelgroep in beeld te krijgen. Vanwege het taboe praten mensen er niet gauw over wanneer ze eenzaam zijn. Volgens het persbericht van Coalitie Erbij zou dat komen omdat eenzame mensen niet zielig gevonden willen worden.

Last
Ik vrees dat er nog grotere moeilijkheden zijn om over eenzaamheid te praten. Allereerst al het feit dat het voor een eenzaam persoon per definitie al moeilijk is om xc3xbcberhaupt iemand te vinden om mee te praten. Vervolgens komt dan de angst zielig gevonden te worden, maar wat misschien wel minstens zo’n grote drempel is, is dat door te zeggen dat je eenzaam bent, je een last op de ander legt: die ander kan zich gauw aangesproken of zelfs verplicht voelen om de eenzame ander gezelschap te houden. De ene mens doet dit overigens makkelijker dan de ander.

Beschuldigend
Bovendien kan het zeggen dat je eenzaam bent ook overkomen als een soort beschuldiging: van waarom de ander niet eerder/vaker/meer aandacht voor je had/heeft. Wanneer zulke dingen binnen een relatie worden gezegd of gesuggereerd, kan dat die relatie behoorlijk onder druk zetten.
Dus voor iemand die eenzaam is en in een zeldzame gelegenheid is om xc3xbcberhaupt met iemand te praten, is over de eigen eenzaamheid beginnen al helemaal een groot risico. Eenzaamheid stoot af.

Cirkel
Op deze manier zitten eenzame mensen in een vicieuze cirkel die ze zelf vaak maar heel moeilijk kunnen doorbreken. Het komt aan op andere mensen met een fijngevoelig oog voor deze verborgen eenzaamheid. Zij zullen de cirkel van buitenaf moeten doorbreken, maar op zo’n manier dat de eenzame persoon zich daardoor niet zielig of meelijwekkend voelt. Het moge duidelijk zijn dat dit een moeilijke, maar tegelijk ook heel dankbare opgave is.

Hel
Het omzien naar de eenzame medemens behoort uiteraard ook speciaal tot de roeping van de christengelovigen. Met name het Nieuwe Testament staat daar vol van. Eenzaamheid heeft echter ook een metafysische kant: nog als Joseph Ratzinger schreef de huidige Paus in zijn boek "De kern van ons geloof" dat de eenzaamheid de grootste vrees van de mens is. De eenzaamheid zonder meer is de dood en de hel is de eenzaamheid waarin geen enkele Liefde meer kan doordringen.

Spreken
Voor wie in Christus gelooft bestaat de dood niet meer in eenzaamheid: doordat Hij is nedergedaald ter helle, spreekt Hij ons toe waar voordien slechts de absolute eenzaamheid was. Wie in Christus gelooft mag er op vertrouwen dat hij of zij altijd zal worden aangesproken vanuit een onvoorwaardelijke Liefde.
Mogen wij zelf vanuit dit vertrouwen de kracht en de inspiratie putten om ook onze in eenzaamheid gevangen zittende medemensen aan te spreken.

—-
Om te helpen: www.zonnebloem.nl

Advertenties

Wonderlijk toeval

Deze log gaat niet over de ‘grote’ wonderen die wetenschappelijk onverklaarbaar zijn, maar over ‘kleine’ wonderen, die vaak aan toeval worden toegeschreven. Grote wonderen zijn zeer zeldzaam, maar de kleine wonderen maakt bijna iede- reen wel eens mee.

Onverwacht
We kennen allemaal wel de situaties waarin ‘toevallig’ precies het goede gebeurt: we hebben hulp nodig en uit onverwachte hoek duikt een helpende hand op, we zijn eenzaam en plotseling worden we gebeld door een oude kennis, we zijn besluiteloos en opeens is er een voorval dat ons als het ware een richting wijst, enzovoort…

God
Gelovige mensen zien in zulke kleine wonderen vaak de hand van God, zien het als bevestiging van dat er hulp vanuit de hemel mogelijk is en dat vervult hen met dankbaarheid.
Niet-gelovige mensen schrijven zulke gebeurtenissen echter toe aan gewoon een toevallige samenloop van omstandigheden en doen Gods hand daarin af als on- zin.

Gelukkig
Ik denk dat dat laatste oordeel niet terecht is: de kleine alledaagse wondertjes zijn inderdaad vaak een kwestie van een samenloop van omstandigheden. Maar niet van een zomaar toevallige samenloop, maar van een gelukkige samenloop.
Het zijn samenlopen van omstandigheden die onverwacht zijn, waar je normaliter geen rekening mee houdt, maar die voor een bepaald persoon op precies het juiste moment plaatsvinden.
Het zijn geen grote wonderen in de zin van dat er iets gebeurt wat wetenschappe- lijk onverklaarbaar is, want meestal gaat het om normale dingen die ‘slechts’ op een bijzondere wijze samenkomen.

Wonderlijk
Dit kan iemand gerust een klein wonder, of desnoods een wonderlijk toeval noemen. Dat geeft namelijk aan dat het niet om zomaar een samenloop van omstandigheden gaat, maar om een goede, belangrijke, waardevolle samenloop, die iemand als positief, heilzaam of zelfs reddend ervaart.
Daarom is het ook helemaal niet gek of verkeerd om zoiets aan God toe te schrij- ven, aan God die immers onze uiteindelijke en volmaakte Redder is.

Pfarrer Braun

Voor wie het Duits machtig is, is Pfarrer Braun een aanrader: een televisieserie waarvan de afleveringen regelmatig op donderdagavond op de Duitse zender ARD te zien zijn en die gaat over een dorpspastoor die, samen met zijn trouwe mis- dienaar Armin en tegen de zin van zijn bezorgde bisschop, telkens een misdrijf oplost.


Pfarrer Braun, zoals gespeeld door Ottfried Fischer

De pastoor, Pfarrer Braun, wordt gespeeld door de bekende acteur Ottfried Fischer, die met zijn corpulentente verschijning zijn rol heel karakteristiek neerzet. Zoals met alle Duitse producties is ook deze serie in alle opzichten van hoge kwaliteit, ook waar het gaat om het katholieke aspect.

Vloeken

Hoe erg is vloeken en dan speciaal vloeken waarbij Gods naam wordt genoemd? Diverse bijbelpassages verbieden gelovigen te vloeken. Daarom zijn met name protestanten daar erg tegen. Katholieken nemen het er doorgaans wat minder nauw mee.

Vraag

Uiteraard getuigt het niet van veel eerbied en respect wanneer wij Gods naam, om het in bijbelse termen te zeggen, ijdel gebruiken of zelfs misbruiken. Helemaal niet wanneer dat opzettelijk gebeurt. De vraag is echter of daar bij het uitspreken van de bekende vloeken en verwensingen waar de naam van God of Jezus in voorkomt, wel sprake van is.

Impulsief

Een vloek of verwensing wordt meestal immers niet met voorbedachte rade uitgesproken, maar impulsief, in een opwelling van boosheid, woede, schrik of verbijstering. Het gebeurt dan als reactie op een of andere gebeurtenis, handeling of uitspraak die we meemaken of horen. Dat als reactie daarop gevloekt wordt, kom doordat we dan helemaal door zo’n gebeurtenis in beslag genomen zijn. Op zulke momenten denken wij dan ook meestal niet aan God of aan Jezus. De vloek kan dan ongepast, onfatsoenlijk, zelfs kwetsend zijn, maar zal desondanks doorgaans niet als bewuste belediging van God bedoeld zijn.

Magisch

Dat de naam van God in vloektermen genoemd wordt, komt uit vroeger tijden toen vloeken nog een magische betekenis had. In heidense religies kon louter met het uitspreken van een vloek al een bepaald bezwerend effect bereikt worden. Met de opkomst van het Christendom verdwenen de vloeken niet meteen, maar werden ze gekerstend door ze met God te verbinden. Een eventueel effect ervan werd daarmee afhankelijk gemaakt van Gods instemming (zie over deze aspecten ook de eerdere log "Magische dimensie").

Protestanten

Naast het bijbelse vloekverbod is ook deze heidense en magische oorsprong van vloektermen binnen het Protestantisme reden om vloeken drastisch en radicaal uit te bannen. Dat in lijn met het bestrijden van vele andere als heidens aangemerkte middeleeuwse katholieke rituelen en gebruiken. Het Protestantisme kiest hiermee voor een ogenschijnlijk consequent bijbelse lijn.

Katholieken

Nemen katholieken de Bijbel dan niet serieus genoeg en zijn zij dan niet vroom en eerbiedig genoeg? Katholieken focussen ook wat dit onderwerp betreft niet op slechts xc3xa9xc3xa9n aspect (de Bijbel), maar op meerdere aspecten (nl. ook het verstand en de gewoonte). Waar de Bijbel elk vloeken verbiedt, zegt ons verstand dat vele vloektermen tegenwoordig nog wel als echte vloeken in magische zin klinken, maar dat in wezen allang niet meer zijn. Katholieken kijken dus niet alleen naar de letter, maar ook naar de geest.

Proporties

Het gebruik van vloektermen is weliswaar niet erg netjes, maar anderzijds ook niet iets om een halszaak van te maken. We moeten ook hierbij de kwestie in breder verband proberen te zien en ons er voor hoeden om niet buitenproportioneel te reageren. Want louter en alleen maar niet vloeken en schelden en voor de rest doen wat God en gebod verboden hebben is vooral schijnheilig…
Bovendien kan een genuanceerde houding in deze ons behoeden voor een al te snel en voorbarig oordeel over mensen die zich in een opwelling een vloek laten ontvallen. Hetzelfde geldt voor mensen voor wie vloeken vanuit hun sociale achtergrond misschien wat gebruikelijker is dan voor de beter opgevoeden en gesitueerden.

Voorbeeld

Wanneer echter iemand (vanuit protestantse hoek) nu zou opmerken dat het niet vloeken een goed voorbeeld geeft, dan kan daarop geantwoord worden dat ook de vele katholieke rituelen en gebruiken, die door velen als bijgeloof of zelfs afgoderij worden afgedaan, een goed voorbeeld geven, namelijk dat we God niet alleen moeten prijzen, eren en aanbidden door van dingen af te zien, maar vooral ook door dingen te doen, door uitbundig, plechtig, feestelijk en eerbiedig te laten zien dat alleen Hem alle eer en glorie toekomt!

(Zie ook: ‘Christelijke’ vloek raakt in onbruik)

Vreemde talen

Mede naar aanleiding van de vroeger soms wel erg ver doorgevoerde eis om op het bekende forum van RKnieuws.net alles in het Nederlands te schrijven, gaat deze log over de katholieke visie op de verhouding tussen moedertaal en vreemde talen.

Actueel
Dit onderwerp is ook maatschappelijk de laatste jaren redelijk actueel geworden. Ten eerste door de sterke toename van Engelse, resp. Amerikaanse woorden vanuit de TV- en muziekcultuur, maar bijv. ook in de wetenschap. Sommigen willen dat tegen- gaan en pleiten voor het zoveel mogelijk gebruiken van authentieke Nederlandse woorden, of zelfs Nederlandse woorden te maken i.p.v. veelgebruikte buitenlandse termen, bijv. webstek als vervanging van website.
Een ander actuele zaak is in dit verband het grote aantal verschillende landstalen waarin bij de Europese Unie alles vertaald en gesproken moet worden. Omdat dat dermate veel tijd en geld kost, pleit men daar juist voor het invoeren van twee of drie voertalen…

Cultuur
Taal is een essentieel onderdeel van een cultuur en vertegenwoordigt alszodanig een belangrijke culturele en sociale waarde voor allen die tot die cultuur behoren.
Daarom zouden we uit respect voor mensen uit een andere cultuur of van een andere taal, hen zoveel mogelijk de gelegenheid moeten geven om zich in hun eigen taal uit te drukken.

Respect
Dat betekent dat wij de moeite moeten nemen om ons in andermans taal te verdie- pen, die aan te leren. Want doen wij dat niet, dan moet de ander dat doen… Een goede stelregel daarbij is dat wie ergens te gast is, de moeite neemt de taal van de gastheer tenminste te kunnen verstaan. Maar ook kan iemands rang of stand, de eerbiedwaardigheid van een tekst, of een algemene gewoonte bepalen wie welke taal mag gebruiken.
Alles in de eigen taal vertaald willen hebben getuigt van weinig gevoel voor zulke verhoudingen en is daarmee een uiting van misplaatste overwaardering van de eigen en geringschatting van andermans taal.

Verschil
Zo zien we ook bij dit thema het verschil tussen het protestantse en fundamenta- listische “of-of” en het katholieke en ruimdenkende “en-en”:
Het Protestantisme voerde de volkstaal in en verwierp het Latijn. Hand in hand met de protestantse overheid werd gedurende enkele eeuwen de nationale taal gecultiveerd als een haast essentieel onderdeel van het principe 1 taal – 1 volk – 1 staat… een weg naar een monocultuur die na een vreselijke ramp gelukkig ten einde is…

Pluriformiteit
Het Katholicisme heeft daarentegen altijd voor pluriformiteit gestaan: wat taal betreft vooral door het gebruik van het Latijn als officixc3xable en liturgische taal. Daardoor waren mensen gewend aan tenminste twee talen naast elkaar: de eigen volkstaal voor de gewone omgang en het Latijn voor Kerk en (tot de 16e eeuw) overheid.
Dat maakte dat niet xc3xa9xc3xa9n taal de overhand kreeg en andere talen als minderwaardig werden gezien. Onder de koepel van het Latijn van de Kerk was er ruimte voor vele talen, die door hun ondergeschiktheid aan die taal onderling gelijkwaardig waren.
De eenheid die uitging van het Latijn als taal van de gehele Katholieke wereldkerk, hing dus nauw samen met de pluriformiteit van volkstalen.

Openstaan
Helaas is het gebruik van het Latijn na het Tweede Vaticaans Concilie drastisch terug- gelopen, hoewel in de wereldlijke sfeer het Engels steeds meer een vergelijkbare rol krijgt.
Dat neemt echter niet weg dat het van respect voor de medemens en diens taal en cultuur getuigt, en het mede daarom ook goed katholiek is, om de eigen taal niet al te veel te verheerlijken, maar open te staan voor ‘vreemde’ talen!

Um Himmels Willen!

Een absolute aanrader voor degenen die het Duits machtig zijn: de TV-serie Um Himmels Willen (In hemelsnaam), waarvan vanavond om 20.15 uur het 5e seizoen van start gaat op de Duitse zender ARD.

Deze populaire serie is een variant op de bekende Don Camillo-verhalen en gaat over de driftige burgemeester Wöller (gespeeld door Fritz Wepper, bekend van Derrick), die zijn zinnen heeft gezet op een oud klooster dat onder de energieke leiding staat van zuster Lotte (gespeeld door Jutta Speidel).

Op vaak op originele en listige wijze weet zij haar klooster steeds weer uit handen van de burgemeester te houden, die het wil afbreken om er, samen met een corrupte aannemer, een congrescentrum te bouwen.

Burgemeester Wöller en zuster Lotte
Burgemeester Wöller en zuster Lotte

Naast die hoofdlijn spelen in elke aflevering telkens andere verwikkelingen, soms dramatisch, soms ontroerend, die meestal door zuster Lotte op haar heel eigen wijze moeten worden opgelost. Daarbij handelt ze vaak heel eigenzinnig, maar altijd vanuit haar katholieke geloof.

Ook de generale overste van de kloosterorde en zelfs de bisschop raken regelmatig betrokken bij de problemen van de burgemeester en het klooster. De manier waarop al deze geestelijken worden gespeeld is zeer verfrissend en zelfs inspirerend… al met al een prachtige serie die geen katholiek zou mogen missen!

Naar de kerk…

Een paar weken geleden hield de bekende psycholoog Jeffrey Wijnberg in zijn wekelijkse column in de Telegraaf een opvallend pleidooi voor kerkgang. Hij schreef dat niet zozeer vanuit een religieuze overtuiging, maar meer om aan te geven dat het gewoon consequent zou zijn als mensen (weer) eens (wat meer) naar de kerk zouden gaan.

Iets
Veel mensen zijn tegenwoordig niet meer bij een gevestigde kerk aangesloten of geloven op een traditionele manier. Wel zijn er velen die aangeven in ‘iets’, in ‘meer tussen hemel en aard’, in ‘hogere machten’ en/of op hun ‘eigen manier’ te geloven. Kerkelijke instituten die zich baseren op eeuwenoude leerstellingen en tradities heeft men daar volgens eigen zeggen dan niet bij nodig.

Waar om
Dat zou echter geen reden mogen zijn om niet of nooit meer een kerkdienst of kerkelijke viering te bezoeken of bij te wonen:
Want waarom zou iemand die zegt open te staan voor het spirituele, het geestelijke, het hogere, niet eens een bijeenkomst bijwonen van een gemeenschap die al eeuwenlang het Mysterie viert, het onzegbare probeert te verwoorden en het onzichtbare probeert vorm te geven…?
Waar een en ander verklaard en op de actualiteit wordt toegesneden door professionals die ervoor gestudeerd hebben en zich er dagelijks mee bezig houden…?
Waar mensen samenkomen die zich vaak met hart en ziel inzetten voor hun medemens veraf en dichtbij, die zich dermate met elkaar en met hun religieuze traditie verbonden voelen, dat het voor hen geen moeite, maar een plezier is om elke week naar de viering te gaan…?

Bij de tijd
Voor donderpreken, strenge uitspraken en achterhaalde dogma’s hoeft men niet bang te zijn. Die zijn in de Nederlandse kerken nagenoeg niet meer te horen. Het lijkt er soms op dat men het liever niet wil weten, maar ook binnen de oude kerken is men, zeker op lokaal niveau, heus wel met de tijd meegegaan… niet dat men het goede uit de rijke traditie als een kind met het badwater heeft weggegooid, wel dat men oog heeft voor de positie, het gevoel en de noden van de moderne mensen…

Kerkgebouwen
Daar komt bij dat de meeste kerkgebouwen zich als weinig andere plaatsen lenen voor spirituele reflectie en bezinning. De geschiedenis die in zulke gebouwen haast voelbaar is, de statige of juist ingetogen architectuur, de afzondering van de hectische buitenwereld, de concentratie op het geestelijke en het mystieke, dat alles maakt kerkgebouwen tot de plaats bij uitstek om tot bezinning te komen, tot zelfreflectie en inkeer.

Vieringen
Nu kan men kerken vaak ook doordeweeks bezoeken en ook dan onder de indruk van de sfeer geraken, maar om die sfeer ook echt tot zijn recht te laten komen, zou men moeten deelnemen aan datgene waarvoor zo’n gebouw gebouwd is: het vieren van het geloof!
Men hoeft ook nu weer nergens voor terug te schrikken, want er zijn kerken en vieringen in alle soorten en maten, haast voor ieder wat wils…

(zie ook de log: ‘Vooraan in de kerk‘)