Opening van het Heilig Jaar van Barmhartigheid

Onlangs heeft paus Franciscus op plechtige wijze het Heilig Jaar van Barmhartigheid geopend. Hierbij worden de gelovigen opgeroepen om tot inkeer te komen en de grenzeloze barmhartigheid van God te ervaren.

Enkele bijzonderheden van dit Heilig Jaar zijn de heiligverklaring van Moeder Teresa, de WereldJongerenDagen in Krakau en de toestemming die paus Franciscus aan alle priesters heeft gegeven om vrouwen die een abortus hebben ondergaan te vergeven. Daarnaast zullen op lokaal niveau in de bisdommen ook een reeks van activiteiten plaatsvinden.

Opening van de Heilige Deuren

Het Heilig Jaar van Barmhartigheid begon met de  opening van de Heilige Deur in de Sint Pietersbasiliek. Dit gebeurde officieel op 8 december, het hoogfeest van Maria’s Onbevlekte Ontvangenis, tevens de dag dat 50 jaar geleden het Tweede Vaticaans Concilie werd afgesloten.

Geheel onverwacht opende paus Franciscus echter al op 29 november, tijdens zijn bezoek aan de Centraal Afrikaanse Republiek, de heilige deur in de kathedraal van Bangui (waarbij hij opmerkelijk genoeg in het Frans sprak). Aangezien dit tijdens de Adventsperiode viel, was de paus hierbij gekleed in een paarse koorkap met een eenvoudige versiering:

heiligedeur-bangui2015

Paus Franciscus na de opening van de heilige deur in de kathedraal van Bangui in de Centraal Afrikaanse Republiek

Bij de opening van de Heilige Deur in de Sint-Pieter op 8 december, hoogfeest van Maria’s Onbevlekte Ontvangenis en zodoende wit als liturgische kleur, was de paus gekleed in een koorkap van gebroken wit met keltisch aandoende versiering, die ooit voor paus Johannes Paulus II vervaardigd en ook door paus Beneductus XVI regelmatig gedragen was. Franciscus droeg een bijpassende mijter en voerde de zilveren pauselijke staf van Paulus VI. Na hem ging ook emeritus-paus Benedictus de Heilige Deur door:

 

Het vorige Heilig Jaar vond plaats in het jaar 2000 en werd op kerstavond, 24 december 1999, geopend door de heilige paus Johannes Paulus II. Deze droeg een speciaal voor die gelegenheid vervaardigde koorkap die glinsterde in alle kleuren van de regenboog – het deed denken aan de kostbare veelkleurige mantel van Jozef en dermate opvallend, om niet te zeggen extravagant, dat het niet alleen ongekend mediageniek was, maar ook kritiek opriep:

jp2-heiligedeur2000

Paus Johannes Paulus II knielt na het openen van de Heilige Deur in de Sint Pieter, 24 december 1999

Heilige Deuren

Officieel zijn er slechts 8 permanente Heilige Deuren: van oudsher in de 4 pauselijke aartsbasilieken in Rome en daarnaast nog in Santiago de Compostela (sinds 1178), in de kapel van de pauselijke universiteit Santo Tomas in Manila (sinds 2010), in het heiligdom van de pastoor van Ars (sinds 2007) en in de OLVrouwe-kathedraal in Quebec (sinds 2013).

Voor het huidige Heilig Jaar van Barmhartigheid heeft paus Franciscus echter in de pauselijke bul Misericordiae Vultus aan alle bisscoppen het tijdelijke privilege verleend om in hun bisdom ook een heilige deur aan te wijzen en plechtig te openen. Een dergelijke heilige deur zal doorgaans in de kathedraal zijn, maar een bisschop kan ook deuren in andere belangrijke kerken of heiligdommen aanwijzen.

heiligedeur-nicolaasbasiliek

De heilige deur van de Sint Nicolaasbasiliek in Amsterdam vlak voor de opening ervan door hulpbisschop Van Burgsteden (foto: Bisdom Haarlem-Amsterdam)

Het stimuleren van plechtigheden en activiteiten in de bisdommen past niet alleen in de lijn van paus Franciscus om minder de nadruk te leggen op het Vaticaan als centrum van de Kerk, maar vermindert ook de druk van grote aantallen pelgrims naar  Rome, iets waar onbedoeld angst voor terroristische aanslagen vermoedelijk eveneens aan zal bijdragen.

Heilig Jaar

De viering van een Heilig Jaar gaat terug tot het Joodse jubeljaar, zoals dat al in de bijbel beschreven wordt. Vanaf de late middeleeuwen werd een Heilig Jaar eerst elke 50, en sinds 1470 elke 25 jaar gehouden, zodat elke generatie gelovigen het tenminste eenmaal kan meemaken. Wie aan de bijbehorende verplichtingen voldoet kan tijdens een Heilig Jaar een  volle(dige) aflaat verkrijgen, dat wil zeggen kwijtschelding van alle straffen voor begane zonden.

Naast deze gewone Heilige Jaren, is er ook tweemaal een buitengewoon Heilig Jaar gehouden. Eerst in 1933 toen herdacht werd dat 1900 jaar geleden de kruisdood van Jezus plaatsvond, en in 1983, toen dat 1950 jaar geleden was en de toenmalige paus Johannes Paulus II het als Heilig Jaar van de Verlossing had uitgeroepen.

Het huidige Heilig Jaar 2016 valt dus zowel buiten het ritme van de gewone, als van de buitengewone Heilige Jaren tot nu toe. Het past daarmee bij het enigszins gehaaste karakter dat menig besluit van paus Franciscus lijkt te kenmerken: van het ijlings weer terugdraaien van paramenten die Benedictus XVI ingebruik had genomen, tot de snelheid waarmee de curiehervorming en de familiesynode werden ingezet.

Afsluiting

Het Heilig Jaar van Barmhartigheid zal op 20 november 2016, het hoogfeest van Christus Koning van het Heelal, weer worden afgesloten met de plechtige sluiting van de Heilige Deuren in Rome en in de bisdommen elders in de wereld.

—–

Advertenties

Imposante WereldJongerenDagen in Rio de Janeiro

Afgelopen zondag werden in de Braziliaanse stad Rio de Janeiro de 14e WereldJongerenDagen afgesloten met een misviering die door maar liefst zo’n drie miljoen gelovigen werd bijgewoond.

Zoals bij WereldJongerenDagen gebruikelijk is, was speciaal voor deze slotviering op het befaamde strand van Copacabana een groot podium gebouwd, dat in dit geval bijzonder groot was en een indrukwekkend decor vormde:

Het podium voor de WereldJongerenDagen op het strand van Copacabana (foto: Victor Caivano / AP)

Het podium voor de WereldJongerenDagen op het strand van Copacabana (foto: Victor Caivano / AP)

Voor de mis zelf waren speciaal voor deze gelegenheid nieuwe paramenten en ook nieuw liturgisch vaatwerk vervaardigd, het laatste heel modern en elementair vormgegeven, net als de altaarbekleding en de pauselijke zetel, die hier links achter hem te zien is:

Paus Franciscus draagt de mis op tijdens de WereldJongerenDagen (foto: Victor Caivano / AP)

Paus Franciscus draagt de mis op tijdens de WereldJongerenDagen (foto: Victor Caivano / AP)

De avond ervoor vond een vigilieviering plaats, met een aanbidding van het allerheiligst Sacrament, waar de paus de aanwezige gelovigen ook mee zegende. De Hostie was voor deze gelegenheid geplaatst in een zeer modern vormgegeven monstrans. Deze bestond uit een grote cirkel van goud rasterwerk en een uitneembaar deel met een zilveren cirkel. De gouden cirkel doet denken aan een microchip-wafer en de zilveren aan een CD, waarmee het geheel op een fraaie wijze het Lichaam van Christus ook in onze huidige, zo sterk door de electronica bepaalde tijd centraal stelt:

Paus Franciscus geeft de zegen met het H. Sacrament tijdens de vigilieviering van de WJD

Paus Franciscus geeft de zegen met het H. Sacrament tijdens de vigilieviering van de WJD

Eerder was paus Franciscus ook te gast in de kathedraal van Rio de Janeiro (gebouwd tussen 1964 en 1979 en gewijd aan de heilige Sebastiaan) wat een even futuristisch als indrukwekkend bouwwerk is:

Paus Franciscus in de kathedraal van Rio de Janeiro (foto: Domenico Stinellis / AP)

Paus Franciscus in de kathedraal van Rio de Janeiro (foto: Domenico Stinellis / AP)

.
Meer fraaie foto’s zijn te zien op dit forum (naar beneden doorscrollen)
.

Tijdens de terugreis naar Rome, nam paus Franciscus in het vliegtuig nog ruim de tijd voor een persconferentie, waarbij journalisten vrijelijk vragen mochten stellen (bij zijn voorgangers moesten vragen vooraf schriftelijk worden ingediend). De Paus ging daarbij in op enkele veelbesproken en omstreden onderwerpen, zoals de vermeende “gay lobby” in het Vaticaan, de Vaticaanse bank IOR en de positie van vrouwen in de Kerk:

.

De volgende WereldJongerenDagen zullen in 2016 in de stad Krakau in Polen plaatsvinden.

.

Episcopaat vs Observatrix

Onlangs deed zich een kwestie voor die een zeer onaangenaam beeld gaf van hoe mensen binnen de Kerk tegenwoordig met elkaar menen te moeten omgaan. Het gaat hierbij om de zaak van het Episcopaat versus Observatrix.

Observatrix is de nickname waaronder de Rotterdamse advocate mr. Erica Schruer jarenlang een gelijknamige weblog bijhield, met name gewijd aan schuldhulpverlening en ontwikkelingen binnen de vaderlandse afdeling van de Katholieke Kerk. Dat laatste deed ze uitermate kritisch, soms op het fanatieke en onbeschofte af.

Mevr. Schruer had de laatste tijd onder meer veel kritiek op het beleid van de nieuwe aartsbisschop van Utrecht, mgr. Wim Eijk, dat zij als dictatoriaal aanmerkte. Kennelijk is deze kritiek de aartsbisschop, en mogelijk ook andere bisschoppen, inmiddels teveel geworden.

Enkele weken geleden schreef Observatrix namelijk dat zij namens de bisschoppenconferentie een brief van een advocaat had ontvangen, met het kennelijke “verzoek” om haar kritische logs te verwijderen. Vervolgens is zij, om de eer aan zichzelf te houden, begonnen al haar ruim 2000 artikelen uit de rubriek Sentire cum Ecclesia (meedenken met de Kerk) te verwijderen.

Ze kondigde aan per 8 mei met een nieuwe insteek te komen, maar afgezien van een resume van de afgelopen ontwikkelingen is het daar, bij mijn weten, niet van gekomen. Inmiddels is de weblog verdwenen, de gelijknamige website offline en ook haar twitteraccount opgeheven. Het enige wat nog lijkt te resteren is een heus Wikipedia-artikel over deze inmiddels roemruchte weblog.

Wat de redenen voor deze totale verdwijning van Observatrix zijn, is mij vooralsnog niet bekend. Feit is wel dat dit alles de indruk wekt dat kritiek binnen de Kerk keihard wordt afgestraft. Zelf kon ik me niet altijd in de snijdende toon van Observatrix vinden, maar ik heb onderhand wel meer begrip voor haar frustratie en boosheid gekregen.

Zeker in de huidige tijd (met alle lessen die we uit het verleden geleerd zouden moeten hebben) en zeker in de Kerk (waar een respectvolle omgang met elkaar centraal zou moeten staan) zou het niet zo mogen zijn dat kritiek op dermate harde wijze wordt onderdrukt, of dat mensen zich zelfs maar tot zwijgen gedwongen zouden moeten voelen.

(Lees over deze zaak ook “Observatrix ‘stopt’ – een nabeschouwing” door Erik van Goor, die mevr. Schruer ziet als één van de laatst overgebleven strijders uit de tijd van de grote polarisatie en die nu slachtoffer is geworden van een angstvallig hooggehouden facadeconservatisme)

Update dec. 2011: inmiddels is gebleken dat het weblog van Observatrix al weer enige tijd online is.

Zaligverklaring Johannes Paulus II

Eerder vandaag heeft paus Benedictus XVI zijn voorganger Johannes Paulus II zalig verklaard. Ter ere daarvan hier één van de vele bijzondere initiatieven van onze vorige paus, namelijk de videoclip Abba Pater uit 1999:

(deze versie is Japans ondertiteld, maar visueel de beste die ik zo snel kon vinden).

Deze videoclip werd gemaakt ter promotie van de gelijknamige CD, waarop diverse gebeden en meditatieve teksten te horen waren. Naast de CD werd destijds ook een bijzonder fraai, eveneens gelijknamig boek uitgegeven, dat helaas nauwelijks bekendheid en navolging heeft gekregen.

Vandaag vond de zaligverklaring van Johannes Paulus II plaats op een dag die om meerdere redenen toepasselijk is, namelijk 1 mei:

Niet alleen is vandaag Beloken Pasen, oftewel de eerste zondag na Pasen, maar ook is het de Zondag van de Goddelijke Barmhartigheid, een feestdag die Johannes Paulus II in het jubeljaar 2000 instelde naar aanleiding van de visioenen van de Poolse zieneres Maria Faustina Kowalska.

Daarnaast is 1 mei vanuit de socialistische traditie de Dag van de Arbeid. Eveneens toepasselijk aangezien paus Johannes Paulus II in Polen ooit zelf als arbeider gewerkt heeft, zich de omstandigheden van de arbeiders heeft aangetrokken en daar, in de traditie van de sociale leer van de Kerk, onder andere de encycliek Centesimus Annus over schreef.

Tijdens de zaligverklaring droeg paus Benedictus XVI een redelijk modern kazuifel dat eerder ook al door Johannes Paulus II gedragen werd. Daarmee paste de huidige paus, die zelf een voorkeur voor de rijkversierde barokke stijl lijkt te hebben, zich gepast aan zijn voorganger aan.

Ter gelegenheid van de zaligverklaring heeft het Vaticaan ook speciaal de volgende fotowebsite gemaakt: www.johnpaulii.va

Een symptomatische brief?

.

Een week geleden ontstond in katholieke kringen grote ophef over een uitgelekte brief waarin aartsbisschop mgr. Eijk van Utrecht de bisschop van Groningen, mgr. De Korte, ervan beschuldigde zich tegen de afspraken in over bepaalde gevoelige kwesties uit te laten.

Helaas kregen ook de regionale en landelijke media hier lucht van en kwamen er koppen zoals bijvoorbeeld "Katholieke top op voet van oorlog" op de voorpagina van het Haarlems Dagblad van afgelopen maandag 12 april. Ook in de commentaren overheerst vooral de verbazing, over het feit dat nu de Katholieke Kerk zo onder vuur ligt vanwege de misbruikschandelen, de kerkleiding kennelijk vooral bezig is met interne ruzies uit te vechten.

Daags erna, op dinsdag 13 april, vond de maandelijke vergadering van de Nederlandse bisschoppenconferentie plaats. Het was voor die gelegenheid dat mgr. Eijk middels zijn brief het gedrag van mgr. De Korte aan de kaak stelde. Des te opmerkelijker daarom dat mgr. Eijk zelf niet bij die vergadering aanwezig bleek te kunnen zijn, vanwege een bezoek aan Brazilixc3xab

Na afloop werd verklaard dat de overige bisschoppen een constructief gesprek hadden gehad en dat ze de kwestie "in collegialiteit" willen afronden. Wat de zaak van de liederen van Huub Oosterhuis betreft werd verklaard dat het de verantwoordelijkheid van elke bisschop afzonderlijk is om te bepalen wat passend is voor de eredienst. Dat is wat mgr. De Korte ook stelde. Wat al of niet in een misboekje komt is iets anders dan wat een bisschop al of niet vanuit zijn herderlijke gezag voorschrijft.

Tenslotte heeft ook mgr. De Korte nog een reactie gegeven op de boze brief van de aartsbisschop. Hij verklaart deze als volgt: "Uit die toon blijkt dat de aartsbisschop en ik een geschiedenis hebben met elkaar en dat er wat oud zeer zit".

Vooralsnog zijn er dus nog geen koppen gerold. Maar de kwestie heeft wel weer een hoop onnodige schade veroorzaakt. Niet alleen aan het imago van de Kerk, maar ook aan de reputatie en integriteit van mgr. De Korte en aan gelovigen, die geschrokken zijn van de manier waarop hun herders kennelijk met elkaar menen te moeten omgaan.

Er mag dan oud zeer tussen mgr. Eijk en mgr. De Korte zitten, dat rechtvaardigt nog zeker niet de manier waarop de laatste nu beschuldigd is. De felheid daarvan doet denken aan de manier waarop begin jaren ’90 de toenmalige bisschop van Rotterdam, mgr. Philippe Bxc3xa4r, werd weggewerkt. Ook hij uitte zich geregeld genuanceerder en ruimdenkender dan meer conservatieve katholieken wenselijk achtten.

Mijns inziens is het betreurenswaardig dat zulke geestelijken zo de mond gesnoerd wordt. De Katholieke Kerk kenmerkte zich niet alleen door een relatief grote pluriformiteit, zij is ook gebaat bij een levendige uitwisseling van gedachten. Dit hoeft geenszins een gevaar te zijn als we beseffen dat daar een eenheid in Christus en rondom paus en bisschoppen aan voorafgaat.

Toepasselijk in dit verband is de Latijnse spreuk die lange tijd, maar achteraf ten onrechte, aan de kerkvader Augustinus werd toegeschreven: In necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas, of vrijelijk vertaald: Waar nodig eenheid, bij twijfel vrijheid en in alles de liefde.

Het is bij totalitaire dictaturen en sektes dat iedereen exact hetzelfde dient te geloven, te denken en te praten. Dat is eigenlijk tegengesteld aan waar het Katholicisme voor staat, maar toch lijkt er ook binnen de Kerk een steeds grotere neiging in die richting. In het nieuwste nummer van De Groene Amsterdammer wordt dit, naast een te panische omgang met seksualiteit, ook gesignaleerd onder de noemer "Van volkskerk naar sekte".

Tenslotte loopt deze tendens in de Kerk, paradoxaal genoeg, parallel aan de seculiere ontwikkelingen. De manier waarop de aartsbisschop nu opereert doet sterk denken aan de manier waarop in de media en in de politiek, bijvoorbeeld, gepoogd werd om door een veel te strikt geinterpreteerde "eenheid van beleid"bepaalde ministers tot zwijgen te brengen, met als gevolg dat onlangs het kabinet Balkenende IV viel.

.

Lees ook het artikel van dr. Nelly Stienstra in het ND: Neiging tot denken in machtstermen

.

Episcopale (on)collegialiteit

Eigenlijk wilde ik hier nog wat uitgebreider stilstaan bij de enorme ophef die er de afgelopen weken rondom de misbruikschandalen in de Kerk waren. Toevallig kwam daar echter het bericht tussendoor dat de aartsbisschop van Utrecht, mgr. Eijk, in een brief de media-uitlatingen van de bischop van Groningen, mgr. De Korte, over de gezangen van Huub Oosterhuis, scherp veroordeeld heeft.

Ook op internet is inmiddels een uitgelekt en schijnbaar origineel exemplaar van deze brief beschikbaar (in PDF).

Wat mij direct opviel was de kille, zakelijke en wereldlijke toon. De brief begint met het hoogst formele "Excellenties", waar je toch eigenlijk iets hartelijkers en collegialers zou verwachten. De aartsbisschop kan hierin nog een voorbeeld nemen aan de Romeinse wellevendheid, waarmee de paus brieven en encyclieken begint: "Vereerde medebroeders in het bisschopsambt!"

Even afstandelijk is de groet. Na een "U een Zalig Paasfeest toewensend verblijven" volgt geen "In Christus", zelfs geen "hartelijke groet", maar slechts een "vriendelijke groet" – zoals elke willekeurige burger zijn zakelijke correspondentie afsluit. (Overigens wel merkwaardig dat een Zalig Paasfeest wordt toegewenst, terwijl de brief op 6 april gedateerd is – 2 dagen na Pasen dus – of zou hier dan wel ruimhartig de hele Paasoctaaf bedoeld zijn?)

Alles wat daartussen staat is feitelijk 1 grote aanklacht tegen mgr. De Korte, inclusief citaten, data en artikelen uit het kerkelijk wetboek. Het betoog van mgr. Eijk klinkt als het requisitoir waarmee een officier van justitie een straf eist. Het is dat zulke brieven waarschijnlijk standaard ook naar de nuntius worden gestuurd, want anders zou je denken dat hiermee in Rome de afzetting van mgr. De Korte wordt bepleit. (gezien de communicatieve problemen aldaar is het overigens goed denkbaar dat dat wel zo zal worden opgevat).

De brief ademt een boosheid en een hooghartigheid, die doet denken aan hoe met dissidenten werd omgegaan tijdens dicturen zoals die van de Nazi’s en de Communisten: uitspraken worden letterlijk geciteerd en standpunten worden op cynische wijze buiten de orde geplaatst (de bisschoppenconferentie zou geen parlement zijn en een bisschop geen partijleider).

Het was uiteraard de bedoeling dat deze brief binnenskamers bleef, maar dat maakt het eigenlijk alleen nog maar erger. Als publiekelijke verklaring zou je je deze tekst nog kunnen voorstellen, maar als vertrouwelijk schrijven naar collega’s is het niets meer of minder dan een dolk in de rug. De termen die richting mgr. De Korte worden gebezigd ("Wat wij bijzonder laakbaar achten", "op stuitende wijze", "verontrust ons des te meer" en "Omdat het risico zich aftekent dat dit een patroon wordt") laten hem geen enkele ruimte meer.

Zulke kwesties bespreek je face to face en zet je niet als een aanklacht op schrift. Daarnaast is de toon van de brief ook richting de andere bisschoppen erg belerend, alsof zij dat niet weten wordt bijvoorbeeld uitgelegd wat de taak van de censoren is.

Ikzelf sta er (helaas wederom) versteld van, dat onze kerkleiding zo amateuristisch te werk gaat. Amateuristisch vooral in de zin van geforceerd professioneel – wat dus niet professioneel is. En dan te bedenken dat religieuze leiders liefst nog boven het reguliere professionele zouden moeten uitstijgen – een houding die we nog altijd een beetje kunnen proeven uit de eerdergenoemde Romeinse hoffelijkheid.

Tenslotte is het te hopen dat de mainstream-media hier geen brood in zien, want als ze deze kwestie afzetten tegen de ophef over het seksuele misbruik, dan kunnen buitenstaanders niet anders dan concluderen dat de Kerk inderdaad een dictatuur is…

Pasen 2010

Pasen 2010 –

Voor het begin van de hoogmis op het Sint-Pietersplein nam kardinaal-staatssecretaris Angelo Sodano onverwacht het woord voor een korte toespraak. Daarin betuigde hij, namens de gehele geestelijkheid, steun aan de paus en zei onder meer: "Met u is ook het volk van God, dat zich niet laat imponeren door het geklets van het moment of door de beproevingen waardoor de gemeenschap van gelovigen soms getroffen kunnen worden." – duidelijk naar aanleiding van de vele kritiek die er de afgelopen tijd richting de paus is naar aanleiding van seksueel misbruik door katholieke geestelijken.

Opvallend was verder dat de paus tijdens de mis geen preek hield, ook een unicum. Mogelijk komt dit door zijn gezondheid, want Benedictus leek zwak en tamelijk apathisch voor zich uit te kijken.

Bij de zegen Urbi et Orbi na afloop leek de paus al weer wat levendiger, maar toch repte hij met geen woord over de misbruikschandalen.



Paus Benedictus XVI, in barok kazuifel en met zijn nieuwe kruisstaf,
na het uitspreken van de zegen Urbi et Orbi voor Pasen 2010.

Links
Verwarring in het Vaticaan