Opening van het Heilig Jaar van Barmhartigheid

Onlangs heeft paus Franciscus op plechtige wijze het Heilig Jaar van Barmhartigheid geopend. Hierbij worden de gelovigen opgeroepen om tot inkeer te komen en de grenzeloze barmhartigheid van God te ervaren.

Enkele bijzonderheden van dit Heilig Jaar zijn de heiligverklaring van Moeder Teresa, de WereldJongerenDagen in Krakau en de toestemming die paus Franciscus aan alle priesters heeft gegeven om vrouwen die een abortus hebben ondergaan te vergeven. Daarnaast zullen op lokaal niveau in de bisdommen ook een reeks van activiteiten plaatsvinden.

Opening van de Heilige Deuren

Het Heilig Jaar van Barmhartigheid begon met de  opening van de Heilige Deur in de Sint Pietersbasiliek. Dit gebeurde officieel op 8 december, het hoogfeest van Maria’s Onbevlekte Ontvangenis, tevens de dag dat 50 jaar geleden het Tweede Vaticaans Concilie werd afgesloten.

Geheel onverwacht opende paus Franciscus echter al op 29 november, tijdens zijn bezoek aan de Centraal Afrikaanse Republiek, de heilige deur in de kathedraal van Bangui (waarbij hij opmerkelijk genoeg in het Frans sprak). Aangezien dit tijdens de Adventsperiode viel, was de paus hierbij gekleed in een paarse koorkap met een eenvoudige versiering:

heiligedeur-bangui2015

Paus Franciscus na de opening van de heilige deur in de kathedraal van Bangui in de Centraal Afrikaanse Republiek

Bij de opening van de Heilige Deur in de Sint-Pieter op 8 december, hoogfeest van Maria’s Onbevlekte Ontvangenis en zodoende wit als liturgische kleur, was de paus gekleed in een koorkap van gebroken wit met keltisch aandoende versiering, die ooit voor paus Johannes Paulus II vervaardigd en ook door paus Beneductus XVI regelmatig gedragen was. Franciscus droeg een bijpassende mijter en voerde de zilveren pauselijke staf van Paulus VI. Na hem ging ook emeritus-paus Benedictus de Heilige Deur door:

 

Het vorige Heilig Jaar vond plaats in het jaar 2000 en werd op kerstavond, 24 december 1999, geopend door de heilige paus Johannes Paulus II. Deze droeg een speciaal voor die gelegenheid vervaardigde koorkap die glinsterde in alle kleuren van de regenboog – het deed denken aan de kostbare veelkleurige mantel van Jozef en dermate opvallend, om niet te zeggen extravagant, dat het niet alleen ongekend mediageniek was, maar ook kritiek opriep:

jp2-heiligedeur2000

Paus Johannes Paulus II knielt na het openen van de Heilige Deur in de Sint Pieter, 24 december 1999

Heilige Deuren

Officieel zijn er slechts 8 permanente Heilige Deuren: van oudsher in de 4 pauselijke aartsbasilieken in Rome en daarnaast nog in Santiago de Compostela (sinds 1178), in de kapel van de pauselijke universiteit Santo Tomas in Manila (sinds 2010), in het heiligdom van de pastoor van Ars (sinds 2007) en in de OLVrouwe-kathedraal in Quebec (sinds 2013).

Voor het huidige Heilig Jaar van Barmhartigheid heeft paus Franciscus echter in de pauselijke bul Misericordiae Vultus aan alle bisscoppen het tijdelijke privilege verleend om in hun bisdom ook een heilige deur aan te wijzen en plechtig te openen. Een dergelijke heilige deur zal doorgaans in de kathedraal zijn, maar een bisschop kan ook deuren in andere belangrijke kerken of heiligdommen aanwijzen.

heiligedeur-nicolaasbasiliek

De heilige deur van de Sint Nicolaasbasiliek in Amsterdam vlak voor de opening ervan door hulpbisschop Van Burgsteden (foto: Bisdom Haarlem-Amsterdam)

Het stimuleren van plechtigheden en activiteiten in de bisdommen past niet alleen in de lijn van paus Franciscus om minder de nadruk te leggen op het Vaticaan als centrum van de Kerk, maar vermindert ook de druk van grote aantallen pelgrims naar  Rome, iets waar onbedoeld angst voor terroristische aanslagen vermoedelijk eveneens aan zal bijdragen.

Heilig Jaar

De viering van een Heilig Jaar gaat terug tot het Joodse jubeljaar, zoals dat al in de bijbel beschreven wordt. Vanaf de late middeleeuwen werd een Heilig Jaar eerst elke 50, en sinds 1470 elke 25 jaar gehouden, zodat elke generatie gelovigen het tenminste eenmaal kan meemaken. Wie aan de bijbehorende verplichtingen voldoet kan tijdens een Heilig Jaar een  volle(dige) aflaat verkrijgen, dat wil zeggen kwijtschelding van alle straffen voor begane zonden.

Naast deze gewone Heilige Jaren, is er ook tweemaal een buitengewoon Heilig Jaar gehouden. Eerst in 1933 toen herdacht werd dat 1900 jaar geleden de kruisdood van Jezus plaatsvond, en in 1983, toen dat 1950 jaar geleden was en de toenmalige paus Johannes Paulus II het als Heilig Jaar van de Verlossing had uitgeroepen.

Het huidige Heilig Jaar 2016 valt dus zowel buiten het ritme van de gewone, als van de buitengewone Heilige Jaren tot nu toe. Het past daarmee bij het enigszins gehaaste karakter dat menig besluit van paus Franciscus lijkt te kenmerken: van het ijlings weer terugdraaien van paramenten die Benedictus XVI ingebruik had genomen, tot de snelheid waarmee de curiehervorming en de familiesynode werden ingezet.

Afsluiting

Het Heilig Jaar van Barmhartigheid zal op 20 november 2016, het hoogfeest van Christus Koning van het Heelal, weer worden afgesloten met de plechtige sluiting van de Heilige Deuren in Rome en in de bisdommen elders in de wereld.

—–

Advertenties

Staatsiestola keert terug tijdens Urbi et Orbi

Traditiegetrouw kijken we weer even terug op de pauselijke gewaden tijdens het Urbi et Orbi, deze keer zowel tijdens de afgelopen Kerst, als tijdens Pasen eerder dit jaar.

Al onder de vorige paus Benedictus XVI begon een merkwaardige wisselvalligheid in de wijze waarop de paus gekleed ging tijdens het Urbi et Orbi.

Deze Kerst bleek dat paus Franciscus, net als met Pasen, weer een pauselijke staatsiestola te zijn gaan dragen, waarmee een wat meer consistente lijn lijkt te zijn ingezet.

Kerstmis 2015

Tijdens het Urbi et Orbi van afgelopen Kerst droeg paus Franciscus tijdens het uitspreken van de plechtige zegen de pauselijke staatsiestola in het klassieke brede model van rood fluweel met versieringen in barokke stijl. Deze stola is vooral bekend omdat hij door al zijn voorgangers werd gedragen toen zij na hun uitverkiezing tot paus voor het eerst op het balkon van de Sint Pieter verschenen.

urbi-kerst2015

Paus Franciscus spreekt de zegen Urbi et Orbi uit – Kerstmis 2015

Ook vorig jaar, tijdens het Urbi et Orbi van het Kerstfeest 2014 droeg Franciscus deze zelfde rijkversierde pauselijke staatsiestola.

Pasen 2015

Afgelopen Pasen liet paus Franciscus zich eveneens weer een staatsiestola omhangen, zij het geen rode, maar een witte. Het in de paastijd dragen van een witte stola (en bijbehorende witte koorkledij)  was in onbruik geraakt, maar werd in 2008 door paus Benedictus XVI weer opnieuw ingevoerd. Het is een van de weinige rituele “vernieuwingen” van Benedictus die door de huidige paus niet zijn teruggedraaid.

urbi-pasen2015

Paus Franciscus geeft de zegen Urbi et Orbi – Pasen 2015

Vorig jaar, 2014, droeg paus Franciscus tijdens het Urbi et Orbi nog een eenvoudige witte stola zonder enige versiering, die zich daarmee niet onderscheidde van de algemeen gangbare stola’s zoals alle priesters en bisschoppen die tijdens liturgische vieringen dragen.

De daaraan voorafgaande Urbi et Orbi van Kerst 2013 droeg de paus eenzelfde eenvoudige, onversierde stola, maar dan in het rood. Daarmee leek het er even op dat Franciscus voor het uitspreken van deze plechtige zegen afstand had gedaan van nagenoeg alle uiterlijke vormen die specifiek aan het pausschap verbonden waren.

Terugkeer

Nu lijkt paus Franciscus c.q. zijn ceremoniemeester daar toch weer op te zijn teruggekomen, door al tijdens drie gelegenheden van het Urbi et Orbi op rij weer een specifiek pauselijke staatsiestola te hebben gedragen.

Het blijft echter opmerkelijk, om niet te zeggen verbazend dat men ten Vaticane zo wispelturig met de keuze van deze paramenten is omgegaan. Dat de paus nu weer een staatsiestola draagt, geeft echter hoop dat dit wat meer consistent zal worden voortgezet.

 

  • Volgende keer wat meer over de achtergronden van het Heilig Jaar.