Kerstmis 2014 ten Vaticane

Traditiegetrouw hier weer even enkele opvallende dingen die met Kerstmis in Rome te zien waren. Naast een opzienbarende kersttoespraak voor de leden van de Curie, ging er ook deze keer weer verwarrende signalen uit van de manier waarop paus Franciscus bij het Urbi et Orbi verscheen.

Urbi et Orbi

Vooor de zegen Urbi et Orbi en de voorafgaande toespraak verscheen paus Franciscus als gebruikelijk in de witte soutane op het balkon van de Sint-Pieter. Er waren geen kerstwensen in 60 talen, enkel in het Italiaans.

Wat echter vooral opviel was dat Franciscus tijdens het uitspreken van de eigenlijke zegen de traditionele pauselijke staatsiestola omgehangen kreeg, het brede en rijkversierde exemplaar waarmee al sinds de 19e eeuw de pausen direct na hun uitverkiezing op het balkon van de Sint-Pieter verschijnen:

Paus Franciscus tijdens het uitspreken van de zegen Urbi et Orbi met Kerst 2014

Paus Franciscus tijdens het uitspreken van de zegen Urbi et Orbi met Kerst 2014

Paus Benedictus XVI droeg deze staatsiestola met regelmaaat, maar de huidige paus heeft hem na zijn eerste balkonscene niet meer gedragen, net zo min als de bijbehorende pauselijke koorkledij. Tijdens Franciscus’ eerste Urbi et Orbi met Pasen 2013 droeg hij een veel soberder uitgevoerde staatsiestola. Met Kerst 2013 en Pasen 2014 droeg de Paus vervolgens een gewone liturgische stola (in rood, resp. wit) die voor paus Paulus VI gemaakt was en afgezien van een kruis geen enkele versiering heeft:

Paus Franciscus na het uitspreken van de zegen Urbi et Orbi met Kerst 2013

Paus Franciscus na het uitspreken van de zegen Urbi et Orbi met Kerst 2013

Deze twee voorgaande keren was de stola dermate sober, dat hij in niets meer verschilde van een reguliere liturgische stola, zoals alle priesters en bisschoppen die onder het kazuifel (behoren te) dragen. Paus Franciscus leek daarmee dan ook afstand te hebben genomen van nagenoeg alle specifiek pauselijke paramenten en kledingstukken.

Wat Franciscus en/of zijn ceremoniemeester bewogen heeft om nu weer terug te grijpen op de traditionele staatsiestola, waardoor nu weer meer de pauselijke waardigheid wordt onderstreept, is niet bekend. In elk geval blijkt er na jaren van wisselingen en veranderingen nog steeds geen enkele consistentie in te zitten.

Kersttoespraak

Veel meer ophef dan deze waarschijnlijk door slechts weinig mensen waargenomen details veroorzaakte Franciscus’ kersttoespraak voor de leden van de Romeinse Curie op 22 december. Daarin noemde hij 15 kwalen en gebreken op waaraan de Curie zou lijden, waaronder het gevoel onmisbaar en onsterfelijk te zijn, roddel, rivaliteit, onverschilligheid, “spirituele Alzheimer” en “existentiële schizofrenie”. Dergelijk zware kritiek is zeer ongewoon en deze toespraak kreeg dan ook direct wereldwijd media-aandacht, in Nederland kwam het onder meer groot op de voorpagina’s van NRC Handelsblad en De Volkskrant.

Hoezeer deze uitspraken door menigeen binnen en buiten de Kerk ook toegejuichd worden, het is zeer de vraag of dergelijke kritiek niet contraproductief is. Paus Francsicus zal immers nog jarenlang op de medewerking van de leden van de Curie zijn aangewezen en dan is het op z’n zachtst gezegd niet heel handig, en eigenlijk ook niet heel erg fatsoenlijk, om hen publiekelijk op deze wijze de mantel uit te vegen. Het onconventionele optreden van paus Franciscus is waarschijnlijk velen toch al tegen de borst gestoten en naar verluid heeft de Paus deze toespraak ook mede geschreven als uiting van frustratie over de tegenwerking die hij binnen de Curie ervaart.

.

Zie ook
– Gerry van der List in Elsevier: Ramkoers van paus maakt hem wel populair, maar is niet effectief
– Pastoor Mennen over paus Franciscus: Een merkwaardige figuur
– Observatrix over paus Franciscus: Paus Franciscus raast er weer op los

.