Sobere paus Franciscus volgt pontificale Benedictus XVI op

Eergisteren werd de argentijnse kardinaal Jorge Mario Bergoglio SJ gekozen tot nieuwe paus, waarna hij de naam Franciscus aannam. Zijn allereerste optreden maakte al direct duidelijk dat hij kiest voor een soberheid die in contrast staat tot de pontificale overdadigheid van zijn voorganger paus Benedictus XVI.

Vooraleer de nieuwe paus verscheen, was er eerst de befaamde witte rook, die deze keer in dikke wolken uit de kleine schoorsteen (die dit jaar zelfs op twitter te vinden was) kwam, net als ook eerder de zwarte rook er in dikke wolken uitkwam. Dit was duidelijk bewust zo gedaan om misverstanden over de kleur van de rook te voorkomen.

De nieuwe paus Franciscus bracht al in vele opzichten nieuwe dingen. Waar kardinaal Ratzinger in 2005 nog koos voor een naam die aansloot bij een lange rij gelijknamige voorgangers, koos kardinaal Bergoglio nu voor een naam die nog nooit eerder door een paus gedragen is: Franciscus.

Zoals hij zelf verklaarde, verwijst deze naar naar de bekende heilige Franciscus van Assisi, ondanks dat er ook de evenzeer heilige Franciscus Xaverius is, die net als de nieuwe paus lid van de jezuïtenorde was. Franciscus is daarmee de eerste jezuït ooit die paus geworden is.

Een volgende verrassing kwam toen de nieuwe paus op het balkon verscheen: niet zoals al zijn voorgangers gekleed in de pauselijke koorkledij (een wit rochet met rode schoudermantel (mozetta) en daaroverheen de rijkversierde staatsiestola), maar louter in de witte soutane. Hij droeg daarbij het eenvoudige metalen borstkruis dat hij als bisschop al had, in plaats van een rijkversierd gouden exemplaar dat voor de paus beschikbaar is.

Paus Franciscus verschijnt in de witte soutane, met rechts van hem ceremoniemeester Marini met de staatsiestola in zijn handen

Paus Franciscus verschijnt in de witte soutane, met rechts van hem ceremoniemeester Marini met de staatsiestola in zijn handen

Het oogde direct als een grote breuk met de stijl van zijn voorganger Benedictus, die gedurende zijn pontificaat juist een reeks traditionele, maar in onbruik geraakte pauselijke gewaden weer in ere herstelde en ook overigens een voorkeur had voor een barokke aankleding.

Dit contrast werd bijna pijnlijk benadrukt door het feit dat de ceremoniemeester van paus Benedictus, mgr. Guido Marini, naast de nieuwe paus stond en de barokke staatsiestola nederig in zijn handen hield. Paus Franciscus deed deze stola alleen om tijdens het uitspreken van de zegen Urbi et Orbi, om hem daarna ook meteen weer af te doen.

Het moet voor Ratzinger en Marini een op z’n minst teleurstellende ervaring zijn geweest, vergeleken bij hoe zij zich hebben ingespannen om de oude grandeur van het pausschap in ere te herstellen. Paus Benedictus verscheen na zijn uitverkiezing in april 2005 bijna triomfantelijk op het balkon van de Sint-Pieter: gekleed in de traditionele pauselijke koorkledij en met zijn armen wijd gespreid in de lucht, zwaaiend naar alle mensen op het plein:

Paus Benedictus na zijn verkiezing tot paus in 2005, gekleed in de pauselijke koorkledij

Paus Benedictus na zijn verkiezing tot paus in 2005, gekleed in de pauselijke koorkledij

Maar ook hier bleef het niet bij, want paus Franciscus begon vervolgens zijn toespraak met een gebed voor zijn voorganger, die hij opvallend genoeg aanduidde als “emeritus-bisschop” – in plaats van als de “emeritus-paus“, de titel die Benedictus XVI zichzelf gegeven had.

Na het bidden van het Onze Vader, het Ave Maria en het Eer aan de Vader, vroeg de nieuwe paus aan het verzamelde volk om ook voor hem, hun nieuwe bisschop, te bidden. Alles wederom geheel nieuwe elementen, waarbij het laatste goed aansluit bij de visie van het Tweede Vaticaans Concilie, waarin sprake is van een dualiteit van gelovigen en hun herders en van onderlinge collegialiteit. Dit wederom in tegenstelling tot een pauselijk primaatschap dat paus Benedictus zo sterk leek te willen benadrukken.

Benedictus XVI is daarmee vergelijkbaar met Pius XII, en net zoals die werd opgevolgd door de eenvoudige en goedmoedige Johannes XXIII, is nu paus Franciscus gekozen. Met zijn bescheiden, vriendelijke en vrome optreden deed deze tevens direct denken aan paus Johannes Paulus I, die ook als een eenvoudige parochiepriester op de troon van Petrus zat, maar wiens pontificaat in 1978 slechts 33 dagen duurde.

Opvallend was verder nog dat het wapenkleed dat traditiegetrouw aan het balkon wordt gehangen, dit keer geen pauselijk wapen vertoonde. Voorheen zat daar altijd nog het wapen van de vorige paus op, maar nu was er slechts een wit vlak. Volgens mediaberichten omdat de vorige paus in dit geval nog in leven is.

Eerste misviering

Tijdens zijn eerste mis, die paus Franciscus gisteren in de Sixtijnse Kapel vierde ter beeindiging van het conclaaf, trad hij op met de pauselijk kruisstaf van zijn voorganger, maar wel in een kazuifel van moderne snit en met de eenvoudige mijter, die hij eerder al als aartsbisschop droeg.

Opvallend was dat hij hierbij geen pallium droeg, maar dat is waarschijnlijk omdat hij die komende dinsdag tijdens zijn plechtige inhuldiging overhandigd zal krijgen. Ook viel op dat Franciscus de mis in een moderne opstelling vierde, dat wil zeggen, richting de gelovigen (ad populum), in plaats van aan het oude, tegen de muur geplaatste altaar (ad orientem), waar Benedictus sinds 2008 de voorkeur aan gaf.

Waar paus Johannes Paulus II een politieke paus genoemd wordt en paus Benedictus XVI een theologische en liturgische, valt het te verwachten dat paus Franciscus een pastorale paus zal worden, met oog voor de noden van gewone mensen.

Wat betreft de pauselijke liturgie is echter te hopen dat hij niet al te drastisch breekt met wat zijn voorganger heeft opgetuigd, hoewel een meer sobere en moderne liturgie wel in lijn is met de opeenvolgende pausen Paulus VI, Johannes Paulus I en Johannes Paulus II, waar tot nu toe alleen paus Benedictus XVI een opvallende uitzondering op vormde.

.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s