Het informele aftreden van paus Benedictus XVI

Sinds ongeveer anderhalf uur geleden is het pontificaat van paus Benedictus XVI bijna geruisloos geëindigd en bevindt de Rooms-Katholieke Kerk zich na 8 jaar weer in een periode van Sede Vacante, waarin de Stoel van Petrus vacant is, totdat er een nieuwe paus gekozen is.

Benedictus XVI nam vanochtend met een korte toespraak in de Sala Clementina van het Apostolisch Paleis afscheid van het college van kardinalen. Daarna vertrok hij per helicopter naar het pauselijke buitenverblijf Castel Gandolfo, waar hij de rest van de avond in gebed zal doorbrengen.


Paus Benedictus XVI verlaat het Apostolisch Paleis in Vaticaanstad
(reportage van ABC News)

Geen ceremonie

Opmerkelijk is dat het tijdstip waarop zijn aftreden is ingegaan, 20.00 uur, zonder enig ceremonieel is voorbijgegaan (enkel werd de poort van Gastel Gandolfo gesloten en vertrok de Zwitserde Garde). Wel werd het vertrek van de paus uit het Vaticaan en zijn korte reis naar Castel Gandolfo volledig live op televisie uitgezonden en ook ter plekke waren duizenden mensen aanwezig om nog eenmaal Benedictus als paus te kunnen zien.

Het had echter ook goed denkbaar geweest om dit historische aftreden met een kleine, maar waardige ceremoniële handeling gepaard te laten gaan. Zoals we binnenkort zullen zien, zal bijvoorbeeld koningin Beatrix aftreden door middel van het ondertekenen van een plechtige akte van abdicatie.

Ook de paus had dat op die wijze kunnen doen. Temeer daar er nu, voor zover bekend, geen officieel document is waarin Benedictus XVI zijn aftreden heeft vastgelegd. Voor de juridische geldigheid van zijn beslissing maakt dat niet uit, maar het levert wel een leemte op in de historische documentatie.

Zo’n ondertekening had nog gevolgd kunnen worden door het verbreken van de pauselijke zegelstempels en de vissersring. Dit gebeurt al eeuwenlang na het overlijden van elke paus om te verhinderen er daarna nog misbruik van de zegels gemaakt zou kunnen worden. Het verbreken van de zegels gebeurde in het verleden dan ook vaak in bijzijn van getuigen en had nu een mooi ‘fotomoment’ kunnen zijn.

Emeritus-paus

Inmiddels is ook bekend geworden dat Benedictus kort voor zijn aftreden besloten heeft om voortaan ‘emeritus-paus’ genoemd te worden en zijn pausnaam, alsmede de aanspreektitel ‘zijne heiligheid’ aan te houden (enkele kerkjuristen hadden al kritiek op dit besluit). Ook zal hij de witte soutane blijven dragen. Daarbij zullen dan wel de sjerp en de schoudermantel (pellegrina) ontbreken, aangezien dat laatste het kenmerk is van de geestelijke bestuursbevoegdheid van de drager (op de officiële website van de Nederlandse kerkprovincie aangeduid als “een soort schouderdoek”).

Aanvankelijk was er nog onduidelijkheid over deze dingen. Zo had Benedictus ook als ‘emeritus-bisschop van Rome’ kunnen worden aangeduid of met de gewone bischoppelijke kledij kunnen volstaan. Hoezeer zijn terugtreden ook van nederigheid en bescheidenheid getuigt, zien we dat Benedictus XVI toch sterk aan de waardigheidstekenen van zijn vroegere ambt lijkt te willen vasthouden. We zagen dit eerder al bij alle traditionele pauselijke gewaden die hij in ere heeft hersteld.

Met zijn historische besluit om af te treden heeft hij het mogelijk gemaakt dat het pausschap voortaan door jongere mensen en op een meer energieke wijze kan worden ingevuld, maar niet nadat hij dit ambt eerst weer heel duidelijk een bijzondere positie heeft toegekend.

UPDATE 12-3-2013:
Inmiddels is bekend geworden dat de pauselijke Vissersring, zowel in de vorm van de ring als in de vorm van een zegelstempel, alsmede een groter en een kleiner (relief)zegelstempel en het stempel voor de loden bulzegels onbruikbaar zijn gemaakt door in de stempelplaten een kruis te kerven.

Zie ook:
– Fotoserie van het vertrek van de paus
– Sede Vacante-website www.tu-es-petrus.nl
.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s