Kerstmis 2012: de paus onderscheidt zichzelf met de fanon

Inmiddels is het een traditie geworden dat rond Pasen en Kerstmis op deze weblog aandacht wordt besteed aan de pauselijke kledij (deze keer iets verlaat wegens hernieuwde storingen bij de provider van deze weblog).

Afgelopen Pasen konden we constateren dat er na enkele jaren van onduidelijkheid eindelijk een zekere lijn kwam in de gewaden waarin paus Benedictus tijdens de zegen Urbi et Orbi te zien is.

Er leek hiermee wat rust te zijn gekomen rond de pauselijke paramenten, ware het niet dat er afgelopen oktober wederom een oud pauselijk kledingstuk uit de kast gehaald is, dat tijdens de afgelopen kerstnachtmis opnieuw door de paus is gedragen.

Het gaat hierbij om de fanon, een wit-goud gestreepte schoudermantel, die sinds de 13e eeuw exclusief aan de paus was voorbehouden. De fanon wordt onder het pallium, maar over het kazuifel heen gedragen:


Paus Benedictus XVI met de fanon in oktober 2012

 

Waarom paus Benedictus dit liturgische kledingstuk opnieuw in gebruik heeft genomen is niet geheel duidelijk. Naar verluid, en voor wat het waard is, zou hij de fanon al bij het begin van zijn pontificaat in 2005 hebben willen gebruiken, maar zou zijn ceremoniemeester voorrang hebben gegeven aan het vernieuwde pallium.

Hoe dit ook zij, in elk geval verklaarde de pauselijke ceremoniemeester mgr. Guido Marini op 19 december j.l. in een interview met de Osservatore Romano dat  paus Benedictus het gebruik van de fanon wil behouden en dat de symbolische betekenis ervan als het “het schild van het geloof” goed past bij het Jaar van het Geloof, dat in oktober van start ging. Daarnaast symboliseren de gouden en zilveren strepen de eenheid van de Latijnse en de Oosterse Kerk, rustend op de schouders van de opvolger van Petrus.

Dat de paus het gebruik van de fanon wil behouden klinkt enigszins alsof hij de verjaring ervan wil stuiten, zoals men dat juridisch noemt als men een actie onderneemt om te voorkomen dat iets definitief in onbruik raakt (verjaart). Het kerkelijk recht is weliswaar niet van toepassing op de liturgie, maar het is redelijk goed voor te stellen dat Benedictus XVI de fanon en enkele andere oude pauselijke gewaden opnieuw in gebruik heeft genomen, om daarmee te voorkomen dat ze definitief in vergetelheid en onbruik raken. De meeste van deze stukken zijn uiterlijk begin jaren ’80 voor het laatst gedragen, de fanon voor het laatst door paus Johannes Paulus II in 1984.

Sommigen zien het opnieuw in gebruik nemen van de fanon als een gebaar richting de traditionalisten en de aanhangers van de Tridentijnse ritus, die willen vasthouden aan de vormen waarin de liturgie vóór het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) werd gevierd. Een argument daarvoor is dat deze redelijk subtiele veranderingen in de kledij de meeste mensen volledig zal ontgaan. Het is slechts een kleine groep specialisten die het opvalt, waaronder relatief veel traditionalisten. De paus zou dan mogelijk onder meer hiermee willen proberen te voorkomen dat zij zich nog meer aan het pauselijk gezag onttrekken.

Met het herstel van deze oude, specifiek pauselijke gewaden neemt Benedictus XVI in elk geval wel meer afstand van de ontwikkelingen die met het Tweede Vaticaans Concilie werden ingezet. De paus was toen niet meer de absolute monarch, maar werd meer als de eerste onder de bisschoppen, als primus inter pares, gezien. Mede vanuit die gedachte werden een hele reeks specifiek pauselijke attributen afgeschaft, zoals o.a. de tiara en de vorstelijke draagstoel. Afgezien van de witte soutane, droeg de paus sindsdien dezelfde (liturgische) kledingstukken als de overige aartsbisschoppen.

Door de diverse traditionele kledingstukken weer in gebruik te nemen benadrukt Benedictus XVI nu dus weer de aparte en bijzondere positie van de paus. De noodzaak hiervoor is echter niet geheel duidelijk, want door de moderne communicatiemiddelen en de media is de invloed van het pausschap de afgelopen decennia juist al aanzienlijk toegenomen. Terwijl vele katholieken nog niet eens weten wie hun bisschop is, kent wel wereldwijd iedereen de paus – men zou dus denken dat dat ambt geen extra aankleding meer behoeft.

Opmerkelijk en interessant is echter ook dat de pauselijke ceremoniemeester verklaarde dat de gouden en zilveren strepen van de fanon de eenheid van de Latijnse en de Oosterse Kerk symboliseren, een betekenis die ik nog nergens anders ben tegengekomen. Dit zou er op kunnen wijzen dat paus Benedictus voor zichzelf c.q. het pausschap ook een sterkere rol wil geven in het bevorderen van de hereniging van de Rooms-Katholieke en de Orthodoxe kerken.

Tenslotte is het goed om te bedenken dat niet slechts één van bovengenoemde redenen de enig juiste hoeft te zijn. Zoals vaak in het Katholicisme, hoeft het ook hierbij niet óf-óf te zijn, maar kan het heel goed ook én-én zijn, namelijk dat de paus met deze veranderingen gewoon meerdere vliegen in één klap wil slaan.

Zie ook de bespreking van de herinvoering van de fanon bij:
The Pope Benedict Forum
New Liturgical Movement

.

Paus Benedictus veroordeelt niet alleen homohuwelijk, maar ook kortetermijn-kapitalisme

In zijn boodschap voor de komende Wereldvredesdag, die op 1 januari 2013 plaatsvindt, heeft paus Benedictus XVI onlangs gezegd dat de vrede onder meer bedreigd wordt door economische activiteiten die louter gericht zijn op eigen gewin.

Bij economische handelen zouden mensen volgens de paus ook altijd gericht moeten zijn op duurzaamheid, op toekomstige generaties en op menswaardige arbeidsomstandigheden, zowel lokaal als internationaal.

Dit zijn belangrijke punten, zeker nu vele landen en mensen zoveel last ondervinden van een economische crisis, die vooral te wijten is aan een veel te ver doorgeschoten focus op kortetermijnwinsten.

Helaas gingen nagenoeg alle grote media hieraan voorbij, maar pikten ze uit de behoorlijk lange boodschap wél de zinsnedes waarin het homohuwelijk als een bedreiging voor de vrede zou worden betiteld.

Ook de wat meer progressieve katholieke website van Omroep RKK pikte het punt van het homohuwelijk eruit. Alleen het conservatieve Katholiek Nieuwsblad kopte met: Paus: ‘Ongebreideld kapitalisme is gevaar voor wereldvrede’ – net als het persbureau Reuters, dat zijn bericht voorzag van de titel Pope calls for new economic model, more ethical markets.

Ondanks de hoge actualiteit van de financiële crisis, kwam paus Benedictus eerder vandaag opnieuw terug op de kwestie van seksualiteit en gender. In zijn kersttoespraak voor de Romeinse Curie noemde hij het een gevaar als mensen zich niet meer richten naar hoe zij als man of vrouw geschapen zijn.

Op de sociale media leidde dit wederom tot een stortvloed van ongekende hoon en spot, wat jammer is, aangezien het vraagstuk over in hoeverre mensen zich zouden moeten laten bepalen door hun biologische geslacht wel degelijk een bredere maatschappelijke discussie waard zou zijn.

Wat het Vaticaan hierbij enigszins lijkt te ontgaan, is dat het meer radicale progressieve individualisme ook in westerse landen als Nederland al weer aardig op z’n retour is. Duidelijk is dit te zien aan de opkomst van de zogeheten straatcultuur onder jongeren, waarbij onder meer traditionele, of beter gezegd karikaturale man-vrouw verhoudingen gecultiveerd worden.

Vanuit een al te sterk en eenzijdig mannelijkheidsideaal, gaat ook dat gepaard met nadelen, zoals onder meer intolerantie en vijandigheid richting homo’s en vrouwen. Ook in vele katholieke landen is de machocultuur iets dat net zo goed correctie behoeft. In goed katholieke traditie gaat het dus ook bij dit onderwerp uiteindelijk om een gulden middenweg.
.—

PS: Inmiddels is in Trouw en op de website van Omroep RKK gesignaleerd dat de paus in zijn laatste rede homo’s en het homohuwelijk helemaal niet genoemd heeft. Toch heeft de uitermate tendentieuze berichtgeving in de algemene en de homomedia opnieuw tot een dermate grote ophef geleid, dat er via Facebook een reeds door meer dan 26.000 mensen gesteunde actie kwam om de paus met Pasen geen bloemen uit Nederland meer te sturen.

PPS: lees ook de beschouwing van Jan Dirk Snel over deze rel in De Volkskrant.
.
Zie ook: mijn eerdere log Abortus: woede en ongeloofwaardigheid uit 2010.
.