Ornamentele onrust

Ook deze Kerst verraste paus Benedictus XVI ons wederom met enkele veranderingen in de liturgie en aanverwante rituelen. Sinds het begin van zijn pontificaat in april 2005 zien we bijna elke Paas- en Kerstvieringen zulke veranderingen. Deze heten voort te komen uit liturgische verbeteringen die deze Paus wil doorvoeren, maar in de praktijk vind ik het onderhand meer op onzorgvuldige wisselvalligheid gaan lijken…

Kerstnachtmis
Deze keer werd bij de Kerstnachtmis de zogeheten Kalenda niet meer als onderdeel van de mis zelf, maar vooraf gezongen. Ook de door kinderen gebrachte bloemenhulde aan de kribbe vond niet meer tijdens het Gloria plaats, maar op het eind van de mis, wanneer de Paus naar de kribbe loopt.

 

Paus Benedictus XVI spreekt de zegen Urbi et Orbi uit
Kerstmis 2008

Urbi et Orbi
Opvallender voor het grote publiek was wederom een verandering tijdens de traditionele zegen Urbi et Orbi op Eerste Kerstdag. Hiervoor verscheen Benedictus niet meer, zoals eerdere keren, in een rijkversierde koormantel en met een mijter op, maar ‘slechts’ in de rode mozetta (schoudermantel) met de pauselijke staatsiestola (de pauselijke koorkledij).
Als reden hiervoor werd gegeven dat een koormantel is voorbehouden aan liturgische plechtigheden. Dat mag zo zijn, maar de zegen Urbi et Orbi is dan toch wel een grensgeval: hij wordt gegeven direct na de mis en is de belangrijkste pauselijke zegen – redenen dat die van oudsher in koormantel en mijter werd uitgesproken.
Overigens heeft Benedictus XVI mijter en koormantel zelf weer in ere hersteld, nadat deze onder zijn voorganger paus Johannes Paulus II in onbruik waren geraakt. Ook viel mij op dat hij bij het zegengebaar niet de pauselijke kruisstaf in de linkerhand nam, zoals bij dit soort zegens voorgeschreven is.

UPDATE: Achteraf blijkt dat de Paus bij het Urbi et Orbi in bovengenoemde koorkledij verscheen, omdat hij voorafgaand niet de mis heeft opgedragen. Daardoor was hij niet gekleed in de misgewaden, waarna hij, zoals in eerdere jaren, wel met koorkap en mijter voor de zegen had kunnen verschijnen (zie Details about the Papal Liturgies this Chrismastide).

Zie ter vergelijking het Urbi et Orbi van Kerstmis 2007:

 

Links
Die Weihnachtsliturgie im Vatikan (Kerst 2008)
Overzichtje van alle liturgische veranderingen in 2008

Zie ook mijn eerdere logs:
De pauselijke staf en andere wisselvalligheden (Pasen 2008)
Opmerkelijke ornamenten (Kerst 2007)

Advertenties

8 thoughts on “Ornamentele onrust

  1. Is het niet gebruikelijk om de kruisstaf in de linkerhand te houden, tijdens de zegen? Ik bedoel: de rechterhand is toch nodig om te zegenen?

    Voorts viel mij op dat de Paus een soort moffen om zijn onderarmen had.. Weet U wellicht waar die vandaan komen?

    Het leek me wel lekker warm, zoals de Paus er vandaag bijzat..

    Met vriendelijke groeten! RJB

  2. U heeft gelijk, de staf dient in de linkerhand gehouden te worden! Een kleine vergissing, die ik inmiddels heb aangepast.

    Dat wat moffen lijken, zijn de met kant versierde mouwen van de rochet, een wit koorhemd dat over de toog en onder de rode schoudermantel gedragen wordt.

    Hartelijke groet,
    Caspar

  3. Dank voor de vlotte reactie..

    Ik weet overigens niet of er sprake is van “onzorgvuldige wisselvalligheid” zoals U schrijft. Ik heb eerder de indruk dat Benedictus, daarbij geassisteerd door zijn nieuwe Ceremoniemeester zoekt de mogelijkheden ten volle uit te baten. Het is toch mooi dat dankzij hem de Camauro en de Mantum weer in beeld zijn. Het zou mij niet verbazen (en het zou mij bovendien welkom zijn) wanneer de paus ook de Sedia Gestatoria weer uit de mottenballen haalt.. De troon is al weer terug, per slot van rekening.

    Ik weet dat Johannes Paulus I zijn pontificaat begon zonder Sedia Gestatoria
    maar daarvan terugkwam, omdat de mensen hem minder goed konden zien zonder die draagstoel. Ik geloof dat – los van die praktische overweging – het geen kwaad kan iets van de Majesteit van het ambt te herstellen, zoals – op een ander vlak – koningin Beatrix ook gedaan heeft, na haar moeder (die vooral gewoon wilde zijn).

    Met hartelijke groeten, RJB

  4. Ik ben geheel met u eens dat de herinvoering van genoemde pauselijke waardigheidstekens toe te juichen is. Ik was ook steeds erg verheugd met deze ontwikkeling… totdat sommige dingen vrij willekeurig of in elk geval niet consequent of permanent toegepast bleken te worden.

    Het lijkt daardoor een beetje op experimenteren, maar daarvoor vind ik dit soort dingen te belangrijk. Als je veranderingen aanbrengt, dan moet je daar goed over nadenken en eenmaal ingevoerd, die ook voorlopig zo laten.
    Zoals Benedictus XVI zelf ook benadrukt ligt de kracht en de waardigheid juist in de continuiteit van de traditie… en daarom vind ik het jammer dat hij daar naar buiten toe zo wisselvallig mee lijkt om te gaan…

    Wat zijn kledij tijdens het Urbi et Orbi betreft heb ik achteraf ontdekt dat daar wel een verklaring voor blijkt te zijn: de Paus heeft namelijk deze keer niet de mis opgedragen en was daardoor niet, zoals in eerdere jaren, in de liturgische kledij gekleed, waarna hij wel met koorkap en mijter voor de zegen had kunnen verschijnen.

    Hoewel dat een goede reden is, blijf ik het erg wisselvallig vinden, zeker nu de ceremoniemeester bijv. voor Driekoningen heeft aangekondigd dat de Paus in een klassiek kazuifel de mis zal opdragen – waar moeten de mensen dan voor komen, voor de mis of voor het kazuifel…?

  5. Ik merk het wel: we denken niet erg verschillend over deze zaken. En het lijkt me dat de paus zich voor de zegen Urbi et Orbi kleedt in liturgisch gewaad, of niet en dat dat niet zou moeten afhangen van de verplichtingen die hij had voorafgaand aan de zegen.

    Het maakt inderdaad een beetje een zoekende indruk. Haast alsof de paus – en Guido Marini – nog een beetje aan het ontdekken zijn hoe rijk de traditie is. Ik zou het wel mooi vinden als die rijkdom weer volledig wordt benut, maar dan – inderdaad – wel consequent.

    Persoonlijk ben ik wel blij dat het tijdperk van de linnen mijter, de fantasie-stola’s en de door de Zusters van het Onbevlekte Hart van Maria gepottenbakte Miskelken voorbij lijkt.. Eens zien wat Pasen dit jaar brengt!

  6. Nog een nabrander: ik denk dat de paus de Ferula niet gebruikte bij de zegen, omdat hij niet in liturgisch gewaad was.. Die zaken horen volgens mij bij elkaar!

  7. Ik kwam per ongeluk op deze site terecht. Ik zit niet zo in deze wereld en ben verbaasd over de regels die gelden voor de kledij. Ik vroeg mij af waarom er zo wordt vastgehouden aan de traditie. Kunt u mij dit vertellen? Wat is de waarde daarvan? Ik bedoel dit niet minachtend maar vanuit belangstelling.
    hartelijke groet, clarieke

  8. Beste Clarieke,

    De kerkelijke kledij van de Katholieke Kerk heeft een geschiedenis van zo’n 1500 jaar. De verschillende kledingstukken hebben een vaak heel oude symbolische betekenis die vanuit het geloof een belangrijke rol speelt bij de kerkelijke vieringen. Ook zijn bepaalde kledingstukken vaak een kenmerk van een bepaald ambt binnen de Kerk.

    Iets meer over de symboliek kan je lezen op mijn eerdere log: http://katholiek.web-log.nl/katholiek/2005/10/symbolische_kle.html

    Hartelijke groet,

    Caspar

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s