Individuele versus collectieve geloofsbeleving

Regelmatig valt te horen en te lezen dat een individuele geloofsbeleving niet erg is, maar dat een collectieve geloofsbeleving, in een groep, gemeenschap of kerk, wel kwalijk kan zijn. Geloof is dan niet erg, maar een kerk als instituut wel.

Omgekeerd
Deze redenatie is waarschijnlijk ingegeven door vooroordelen of door een afkeer van de traditionele kerkelijke organisaties, want goed beschouwd klopt het niet. Het is vaak namelijk precies omgekeerd: juist een individuele geloofsbeleving leidt tot extremen, van een extreem liberaal, waterig, of onbepaald tot een extreem radicaal en fundamentalistisch geloof. Collectieve geloofsbeleving in het kader van een grotere gemeenschap leidt daarentegen eerder tot matiging van geloofsdenkbeelden.

Individueel
De reden daarvoor is ook vrij simpel: als iemand in z’n eentje zijn geloof beleeft, dan is hij of zij geheel vrij om dat naar eigen inzicht vorm te geven. Dat kan op een goede manier, maar ook heel makkelijk op een verkeerde of zelfs slechte manier. Zeker als iemand ook voor de rest een individueel of zelfs geisoleerd leven leidt, kan dit vaak leiden tot geloofsvoorstellingen die nauwelijks meer rationeel verantwoord zijn en in de richting van waanvoorstellingen gaan. We zien ook dat religieuze fundamentalisten en terroristen doorgaans eenlingen zijn, of in zeer kleine, sectarische groepjes en cellen leven, die zich helemaal afsluiten voor de buitenwereld.

Collectief
Bij een collectieve geloofsbeleving, waarbij mensen naar een kerk of andere geloofsgemeenschap gaan, of ook nog op andere manieren in groepverband religieuze contacten of activiteiten ontplooiien, is de kans op extremisme een stuk kleiner. Iemands eigen geloofsbeelden worden in zo’n geval immers steeds getoetst aan die van zijn of haar mede-gelovigen. En omdat iedereen net altijd weer een iets andere kijk op dingen heeft, noodzaakt dat tot een permanente overweging van de eigen overtuiging. Misschien niet in de zin van een fundamentele twijfel, maar wel als nuanceringen die voorkomen dat men zich gaat blindstaren op xc3xa9xc3xa9n eigen denkbeeld.

Katholieke geloofsbeleving
Nu zal menigeen meteen denken aan de strenge leer van de Rooms-Katholieke Kerk, terwijl dat toch de grootste geloofsgemeenschap ter wereld is. De officixc3xable katholieke leer mag dan misschien streng zijn, toch maakt de grootte van de Kerk dat dit niet gauw leidt tot fundamentalistisch extremisme. Daar zijn verschillende factoren voor.
In de eerste plaats zijn er binnen de Kerk dermate veel verschillende gelovigen dat de leer altijd aan kritiek onderhevig is en daardoor ook aan ontwikkelingen onderhevig is. Voorts maakt de grootte van de Kerk dat het Vaticaan gewoon praktisch gezien al nooit overal een absolute greep op kan hebben. Er is binnen de wereldkerk dan ook een zeer grote varixc3xabteit in de geloofsbeleving. Tenslotte is ook de officixc3xable leer van de Kerk, die overigens genuanceerd genoeg is, een rem op nog strengere individuele interpretaties van het geloof. Niet voor niets wordt dan gesproken van "roomser dan de paus zijn"…

Advertenties

Bisdom Haarlem-Amsterdam

Vandaag is bekend gemaakt dat het bisdom Haarlem met ingang van volgend jaar de naam bisdom Haarlem-Amsterdam zal dragen.

Jubileum
In 2009 is het precies 450 jaar geleden dat het bisdom Haarlem in 1559 werd opgericht en om dit jubileum te markeren is onder meer deze naamswijziging bedacht, aangevraagd en inmiddels ook door de Heilige Stoel goedgekeurd. De naamswijziging wordt in het wapen van het bisdom tot uitdrukking gebracht door toevoeging van de drie Andreaskruisen uit het stadswapen van Amsterdam.

Motivatie
Als motivatie werd onder andere aangevoerd dat het inEuropa gebruikelijk is dat hoofdsteden in de naam van het bisdom genoemd worden, zoalsbijvoorbeeld het geval is bij het aartsbisdom Mechelen-Brussel. Bovendien zou dit "een goed katholiek teken naar de rest van de wereld" zijn, "vanwege denaamsbekendheid van Amsterdam, zijn rijke katholieke historie, getekenddoor het Mirakel van Amsterdam, en zijn karakter als multireligieuzestadxe2x80x9d, aldus de bisschop mgr. Punt.

Precedent
Ook in Nederland is het niet de eerste keer dat een bisdom zijn naam ‘verdubbelt’. In 2006 werd namelijk ook al het bisdom Groningen omgedoopt tot bisdom Groningen-Leeuwarden (zie daarover mijn eerdere log Dubbel-bisdom).

Oppervlakkig
Zoals ik ook toen al betoogde, vind ik zo’n naamstoevoeging bepaald niet geslaagd. In het geval van Haarlem lijkt het eerlijk gezegd ook net iets teveel op het nadoen van wat men in Groningen heeft gedaan, om nog maar niet te spreken van een publiciteitsstunt ter verhoging van de naamsbekendheid.
Zeker, in de geschiedenis van Amsterdam en het multiculturele karakter van deze stad kan veel katholieks gevonden worden, maar het is dan toch wel wat oppervlakkig om alleen op die basis de naamstoevoeging als een "goed katholiek teken" te bestempelen.

Achterhaald
Nog afgezien van het feit dat met zo’n dubbele naam het gelovige perspectief op geestelijke eenheid vertroebeld wordt door wat al te wereldlijk particularisme, wekt dit geval ook de schijn van een achterhaalde kniebuiging voor de orde van de staat. Weliswaar was het bij het herstel van de bisschoppelijke hixc3xabrarchie in 1853 oorspronkelijk de bedoeling geweest om Amsterdam tot bisschopszetel te maken, tegenwoordig is er voor de Kerk geen reden meer om bij haar interne organisatie zo bij die van de staat aan te sluiten. Temeer daar van de overheid ook zo goed als geen welwillendheid jegens de Kerk meer te verwachten valt.

Eigenheid
Zoals de Kerk er eerder was dan de moderne staten, zo zijn ook talrijke bisschopszetels ouder dan menig hoofdstad. In de loop der tijd kwamen bisschopszetels en hoofdsteden uiteraard vaak samen te vallen, maar waar dat niet het geval was, vormen zulke afwijkende (aarts)bisschoppelijke zetels een belangrijke verwijzing naar de eigen plaats en roeping van de Kerk.

Mogelijkheid
Dat ondanks dit alles vanuit het bisdom Haarlem toch gekozen is om Amsterdam aan de naam toe te voegen, is mogelijk te verklaren vanuit de positie van deze stad als centrum van de Vrouwe van alle Volkeren-devotie. Niet alleen schijnt mgr. Punt als bisschop van Haarlem zich daar nauw bij betrokken te voelen, ook heeft deze devotie wereldwijd inmiddels misschien wel meer aanhangers gekregen, dan er in Nederland actieve katholieken zijn.