De pauselijke staf en andere wisselvalligheden

Tijdens de afgelopen vieringen van Pasen en de voorafgaande Goede Week waren er in Rome wederom enkele opmerkelijke liturgische veranderingen te zien.

De pauselijke staf
Het meest opvallend was wel dat paus Benedictus XVI al tijdens de viering van Palmzondag een andere pauselijke staf (de zgn. ferula) gebruikte. Tot dan toe had hij altijd de staf gebruikt die ook zijn voorgangers Johannes Paulus II, Johannes Paulus I en Paulus VI hadden gebruikt.
Dit was een zilveren staf bekroond met een modern vormgegeven crucifix, waarbij aan een doorbuigende dwarsbalk van het kruis een smartelijk lijdende Christus-figuur hangt.
Deze staf is in 1964 vervaardigd voor paus Paulus VI (1963-1978), maar is onder paus Johannes Paulus II uitgegroeid tot hét symbool van het pausschap, mede omdat hij tijdens zijn laatste jaren welhaast één leek te worden met de lijdende Christus aan zijn staf…

De ‘nieuwe’ staf
De staf, die paus Benedictus tijdens de afgelopen Paasplechtigheden voor het eerst heeft gebruikt en die wereldwijd te zien is geweest tijdens de zegen Urbi et Orbi, blijkt al eerder enkele keren door paus Pius XII (1939-1958) en paus Johannes XXII (1958-1963) te zijn gebruikt. Dit is een vergulde staf met een rijkversierd klassiek latijns kruis erop, voorzien van enkele medaillons.
Het is niet duidelijk of deze ‘nieuwe’ staf nu voortaan permanent in gebruik blijft, dat zal de toekomst leren, maar persoonlijk zou ik dat betreuren. Deze ‘nieuwe’ staf is zonder meer erg fraai, maar anderzijds ook weinig zeggend. Het is een model zoals je dat in talloze kerken in de vorm van een processiekruis tegenkomt (bisschoppen hebben niet zo’n kruisstaf, maar een kromstaf).
De ‘oude’ pauselijke staf was daarentegen bijzonder sprekend: niet alleen als attribuut van de laatste drie pausen en zo sterk herinnerend aan Johannes Paulus II, maar ook symbool staand voor het enorme lijden van de moderne wereld…

Merkwaardig
Eveneens opmerkelijk was dat de Paus bij de mis op het Sint-Pietersplein op eerste Paasdag wel deze ‘nieuwe’ klassieke staf hanteerde, maar een modern kazuifel droeg. Ook begaf hij zich niet naar het balkon van de Sint Pieter om vandaaruit de zegen Urbi et Orbi uit te spreken, maar deed hij dat vanaf het altaar op het plein (of was dat vanwege de hevige regenval??).
Afgelopen Kerstmis verraste Benedictus XVI ons juist met fraaie klassieke misgewaden en sprak hij de zegen uit gekleed in een prachtige koorkap en vanaf het balkon, waarop zelfs de oude pauselijke troonzetel stond opgesteld (zie Opmerkelijke ornamenten).

Herwaardering
Het moderne misgewaad stond bovendien in schril contrast tot de fraaie paramenten die tijdens Palmzondag gedragen werden en het opzienbarende barokke kazuifel van Goede Vrijdag.
Algemeen wordt worden deze liturgische veranderingen gexefnterpreteerd als een openlijke herwaardering van waardevolle oude gebruiken, die vaak ten onrechte zijn vervangen door weinig inspirerende of verheffende modernere alternatieven.

Gevaar…
Zo’n herwaardering juich ik toe, maar de wisselvalligheid waarmee deze lijkt te worden toegepast, doet daar dan helaas ook weer net zo hard afbreuk aan…
Immers: als je iets waardevols in ere wilt herstellen, dan moet je dat consequent doen. Als je het de ene keer wel doet en de volgende keer niet, dan is de waarde kennelijk toch ook weer niet zo groot…
Erger nog: het kan dan een profaan toneelstuk gaan lijken, waarin je nu eens de ene en de andere keer de andere fraaie mantel uit de kast haalt…

Traditie
Het Katholicisme is Traditie en die gaat de weg der geleidelijkheid en verdraagt zich dus niet goed met plotselinge breuken, veranderingen of wisselvalligheden. De geleidelijkheid betekent ook beslist geen stilstand, maar een voorzichtig en zorgvuldig voortschrijden.
Ook het corrigeren van ingeslopen onzorgvuldigheden valt daaronder, alleen dient dat wel op dezelfde geleidelijke en zorgvuldige manier te gebeuren. Anders geraken we in een repeterende breuk…
Het is daarom goed als voor de liturgie weer fraaie oude gewaden gebruikt worden, alleen dient daarbij elke schijn van willekeur vermeden te worden…

Links
– Mijn eerdere log Opmerkelijke ornamenten
– Uitgebreid: Dresscode Benedictus XVI ontcijferd
– Diverse logs op: summacatholica.blogspot.com

Advertenties

Katholieke Sociale Leer

Afgelopen vrijdag 29 februari is tijdens een door het Thijmgenootschap georga- niseerd symposium in Tilburg de Nederlandse vertaling van het Compendium van de Sociale Leer van de Kerk (CSLK) gepresenteerd.

Dit standaardwerk is oorspronkelijk al in 2004 uitgegeven door de Pauselijke Raad voor Gerechtigheid en Vrede (Iustitia et Pax), maar pas nu in het Neder- lands verschenen bij de Belgische uitgeverij Licap.

Sociale kwesties
De katholieke sociale leer omvat de visie van de Kerk op talrijke sociale kwesties, zoals de menselijke waardigheid, mensenrechten, economie, (internationale) politiek, het milieu en oorlog en vrede.
In het Compendium worden de volgende vier basisprincipes van de katholieke sociale leer onderscheiden:

– De menselijke waardigheid
– Het algemeen welzijn
– Subsidiariteit
– Solidariteit

Deze principes worden vervolgens nader uitgewerkt, waarbij het gezin als uitgangspunt wordt genomen. Daarna wordt dan gekeken wat vanuit de leer van de Kerk over telkens grootschaliger maatschappelijke vraagstukken gezegd kan worden.

Ontwikkeling
De katholieke sociale leer gaat terug op bijbelse begrippen als naastenliefde, rechtvaardigheid en rentmeesterschap en is voor de nieuwe tijd eerstmaals concreet samengevat in de beroemde encycliek Rerum Novarum van paus Leo XIII uit 1891.
Daarna was het vooral wijlen paus Johannes Paulus II die zich nadrukkelijk met vele sociale kwesties heeft beziggehouden en vandaaruit ook de aanzet heeft gegeven tot het samenstellen van dit compendium.

Apart
Zo’n aparte sociale leer is een vrij typisch katholiek fenomeen van ongeveer de laatste 100 jaar. Andersdenkenden hebben uiteraard ook hun ideexc3xabn over het sociale samenleven, maar die zijn dan onderdeel van een zogeheten politieke theorie, bijvoorbeeld Liberalisme, Conservatisme of Socialisme.
De Katholieke Kerk wil haar visie echter geen politieke theorie noemen of daarin inbedden, voornamelijk om niet de indruk te wekken als zou zij zich teveel met de politiek willen bemoeien.
Dit komt mede voort uit de behoorlijk pijnlijke scheiding tussen de kerkelijke en de wereldlijke overheid, die tijdens het Ancien Rxc3xa9gime zo sterk met elkaar waren verbonden…

 

Links
– Om het Compendium te bestellen: www.cslk.be
– De gehele tekst online: Compendium van de Sociale Leer van de Kerk

En zie ook mijn eerdere log over het natuurrecht