Eerste zondag

Vandaag is het de eerste zondag van de veertigdaagse vastentijd…

Heilig Evangelie van Jezus Christus volgens Lucas (4,1-13):

Toen verliet Jesus, vervuld van den Heiligen Geest, de Jordaan, en werd door den Geest naar de woestijn gevoerd,
veertigdagen lang; en Hij werd door den duivel bekoord. In al die dagen at Hijniets; en toen ze ten einde waren, kreeg Hij honger.
Nu sprak de duivel tot hem: Indien Gij Gods Zoon zijt, zeg tot die steen, dat hij brood moet worden.
Jesus antwoordde hem: Er staat geschreven: "De mens zal niet leven van brood alleen".
Daarna voerde hij Hem naar een hoger punt, en toonde Hem in een enkel ogenblik al de koninkrijken der wereld.
Ende duivel zeide Hem: Ik zal U al die macht en de heerlijkheid daarvangeven; want mij zijn ze geschonken, en ik geef ze, wien ik wil.
Wanneer Gij mij aanbidt, zal dit alles het uwe zijn.
Jesus antwoordde hem: Er staat geschreven: "Ge zult den Heer uw God aanbidden, en Hem alleen dienen".
Nuvoerde hij Hem naar Jerusalem en plaatste Hem op het dakterras van detempel. En hij zei Hem: Indien Gij Gods Zoon zijt, werp U dan van hiernaar beneden.
Want er staat geschreven: Zijn engelen zal Hij over U bevelen, om U te behoeden;
en ze zullen U op de handen dragen, opdat Gij aan geen steen uw voet zoudt stoten.
Jesus antwoordde hem: Er is gezegd: "Ge zult den Heer uw God niet beproeven".
Nadat de duivel al zijn bekoringen had uitgeput, verliet hij Hem voor een tijd.

Aswoensdag

Vandaag is het Aswoensdag. Het Carnaval is afgelopen, de Vastentijd begint: de komende 40 dagen proberen we tot inkeer te komen en ons te bezinnen ter voorbereiding op het Paasfeest.

Bekering
Met de woorden “Gedenk mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren” krijgen de gelovigen tijdens de mis van vandaag met as een kruisje op hun voorhoofd getekend.
Dat doet ons eraan herinneren dat wij sterfelijk en onvolmaakt zijn en dat wij het eeuwig leven en het volmaakte geluk slechts kunnen bereiken als wij ons tot Christus bekeren, waartoe ons speciaal de komende 40 dagen totaan het feest van Zijn Verrijzenis gegeven zijn.


De bisschop van Gurk, Oostenrijk, deelt het askruisje uit aan de gelovigen

Richtlijn
Hoe wij ons in deze Vastentijd goed kunnen gedragen, valt te lezen in het Evangelie voor vandaag:

Heilig Evangelie van Jezus Christus volgens Mattheus (6,1-6.16-18):
Zorgt er voor, dat gij uw gerechtigheid niet beoefent voor het oog van de mensen, om door hen gezien te worden; anders zult gij geen loon ontvangen bij uw Vader, die in de hemel is.
Wanneer ge dus een aalmoes geeft, laat het dan niet voor u uitbazuinen, zoals de huichelaars dit doen in de synagogen en op de straten, om geëerd te worden door de mensen; voorwaar, Ik zeg u: Ze hebben hun loon reeds ontvangen.
Maar als gij een aalmoes geeft, laat dan uw linkerhand niet weten wat uw rechterhand doet, opdat uw aalmoes verborgen blijft; en uw Vader, die in het verborgen ziet, zal het u vergelden.
En als gij bidt, doet dan niet als de schijnheiligen, die er van houden, in de synagogen en op de hoeken der straten te staan bidden, om door de mensen gezien te worden; voorwaar, Ik zeg u: Ze hebben hun loon ontvangen.
Maar als gij bidt, ga dan uw binnenkamer in, sluit de deur, en bid uw Vader in het verborgen; en uw Vader, die in het verborgen ziet, zal het u vergelden.
Wanneer gij vast, trekt dan geen somber gezicht zoals de huichelaars; want ze verwringen hun gelaat, opdat de mensen hun vasten zouden zien. Voorwaar, Ik zeg u: Ze hebben hun loon al ontvangen.
Maar als gij vast, zalf dan uw hoofd en was uw gezicht, opdat de mensen uw vasten niet merken, maar uw Vader, die in het verborgenis; en uw Vader, die in het verborgen ziet, zal het u vergelden.

Over de stola

Over de stola hoort, tijdens het opdragen van de mis, het kazuifel gedragen te worden. Tegenwoordig zien we echter heel vaak dat het kazuifel onder de stola, oftewel dat de stola over het kazuifel heen wordt gedragen, zoals op deze foto te zien is:


Een diaken en een priester met de stola over het kazuifel heen

Wijdverbreid
Deze manier van dragen is inmiddels wijdverbreid, maar niet in overeenstemming met de kerkelijke traditie en de kerkelijke regels. Die zeggen namelijk dat de stola onder het kazuifel gedragen behoort te worden. Hoe ingeburgerd deze ver- keerde dracht is geraakt, blijkt wel uit het feit dat geregeld sommige bisschoppen en soms zelfs de Paus een stola over het kazuifel heen dragen…

Multifunctioneel
Het dragen van de stola over het kazuifel heen, is gebruikelijk geworden als ge- volg van de liturgische versobering die na het Tweede Vaticaans Concilie (1962- 1965) plaatsvond. Toen werden (onder andere) de oude en rijkversierde kazuifels vervangen door soberdere exemplaren. En zuinig en sober als het natuurlijk zijn moest, volstond men met het kopen van xc3xa9xc3xa9n, meestal wit of grijs, ‘multifunctio- neel’ kazuifel.
De liturgische kleur kon dan worden aangegeven door daar een stola in de betref- fende kleur eroverheen te dragen. Zo hoefde men dus geen kazuifels in elk van de liturgische kleuren meer aan te schaffen, zoals het eigenlijk hoort…

Symboliek
De nieuwe praktijk is verwerpelijk omdat louter vanwege een verkeerd begrepen so- berheid en zuinigheid de hele symboliek van deze paramenten verloren gaat.
De stola staat namelijk voor het juk van Christus, de last die Hij op zich heeft ge- nomen en het lijden dat Hij heeft ondergaan en dat ook Zijn navolging mee zich mee- brengt.
Maar als de priester de Eucharistie viert, dan is dat omdat Christus verrezen is, omdat de Liefde van God gezegevierd heeft over de dood. Daarom wordt de stola, het juk dan ook letterlijk bedekt door het kazuifel als de mantel der Liefde!

Rijk en arm
Daarom verdient het kazuifel ook de mooiste en rijkste versiering: ten teken na- melijk dat de Liefde van God ons alles waard moet zijn en dat zelfs het mooiste wat wij kunnen maken daar dan nog niet tegen opweegt.
Wanneer dus die versiering die het kazuifel behoort op te luisteren, nog slechts wordt toegepast op de stola, op het juk, dan wordt daardoor de hele symboliek van deze belangrijke gewaden teniet gedaan en resteert geen soberheid, maar pure armoe…

Zichtbaarheid
Soms wordt wel gezegd, dat wanneer de stola over het kazuifel heen wordt gedragen, hij beter zichtbaar is. Maar daar gaat het niet om, niet alles hoeft zichtbaar te zijn: de Mis is geen voorstelling die louter voor de gelovigen bestemd is en waarbij dus alles hoorbaar en zichtbaar zou moeten zijn. In zijn boek "De geest van de liturgie" schrijft de huidige Paus ook dat bijv. de stille gebeden van de priester ook in stilte moeten blijven plaatsvinden, en hetzelf- de kan gezegd worden van liturgische gewaden die niet voor iedereen zichtbaar zijn…

Gerichtheid
De liturgie is in de eerste plaats gericht op God, die ook al het verborgene hoort en ziet, en in de tweede plaats is het ook een gebeuren waar de priester zich innerlijk op moet instellen, iets wat ook niet, of slechts indirect, voor de gelovigen merkbaar is. Pas in de derde plaats komen dan de dingen die voor de gelovigen zichtbaar en hoorbaar dienen te zijn…

Mysterie
Wanneer je de stola niet ziet, of de priester niet alles hoort zeggen en bidden, dan draagt dat ook bij aan het mysterievolle karakter van de liturgie. Het verwijst naar de mysterievolle aanwezigheid van Christus Zelf…

Katholieke politici gezocht

Afgelopen zondag zei burgemeester Ton Rombouts van Den Bosch voor de RKK- radio, dat het CDA nu te protestants gekleurd is en dat hij hoopt, dat er in het nieuwe kabinet Balkenende IV ook genoeg katholieke ministers zullen komen.

Evenwicht
De sleutelposten in het CDA worden vooral door protestanten ingenomen, volgens Rombouts omdat die doorgaans wat beter voor zichzelf zorgen dan katholieken. Hij zou graag zien dat de balans tussen die beide zogeheten bloedgroepen bin- nen de partij weer wat meer in evenwicht komt door herkenbare katholieken op belangrijke functies te plaatsen.
Volgens Rombouts kenmerken gereformeerde politici zich door "gestrengheid en het meer vasthouden aan de regel" en katholieke door "vrijmoedigheid, spontani- teit en jovialiteit".

Zelfbewuster
Het is verheugend dat een prominent katholiek politicus als Rombouts deze op- roep doet. Het past in de tendens van de laatste jaren waarin katholieken lang- zaam en voorzichtig weer wat zelfbewuster naar buiten durven treden.
Tot nu toe speelde dat vooral op religieus terrein, denk met name aan de diverse katholieke jongerenactiviteiten of de hernieuwde aandacht voor katholieke cultuur en devotie.

Politiek
In lijn met de eerdere oproep van Jos Hessels om bij de afgelopen Tweede Ka- merverkiezingen op katholieke kandidaten te stemmen, is de oproep van Ton Rombouts nu een voorzichtig begin van een meer zelfbewust katholiek optreden in de politiek.
Daarbij is echter nog een lange weg te gaan. Zo zullen in de politiek zelf geschik- te en zelfbewuste katholieken gevonden moeten worden en zullen die vervolgens ook nog eens op zichtbare en invloedrijke posities geplaatst moeten worden.

Kiezen
Daarnaast zal in katholieke kring moeten worden nagedacht over welke politieke lijn men wil volgen. Veel katholieken zijn immers ontevreden met het beleid van het CDA en kiezen daarom liever voor de protestantse ChristenUnie. Dat alter- natief hebben zelfs enkele hulpbisschoppen als mogelijkheid laten doorscheme- ren.
De ChristenUnie verkondigt de bijbelse standpunten weliswaar op een meer con- sequente manier, maar is goed beschouwd niet in overeenstemming met katho- lieke principes (zie daarover de eerdere logs CDA of ChristenUnie I en CDA of ChristenUnie II).

Band
Zoals de protestantse partijen CU en SGP laten zien, is het voor een succesvol politiek optreden van belang dat er een goede band is tussen politici, hun achter- ban en hun kerken. De politici weten zich dan verzekerd van de steun van een trouwe achterban en die achterban herkent zich in het door de partij gevoerde beleid.
Aan katholieke kant bestond een dergelijke band met de vroegere KVP, maar sinds die partij is opgegaan in het CDA, is de band met de katholieke achterban en Kerk steeds losser geworden. Katholieke politici weten zich nauwelijks meer gesteund en katholieke gelovigen herkennen zich vaak maar moeilijk in het CDA-beleid…

De geest van de liturgie

Afgelopen november verscheen bij de Vereniging voor Latijnse Liturgie het boek "De geest van de liturgie", de vertaling van "Der Geist der Liturgie", dat in 2000 is ge- schreven door Joseph kardinaal Ratzinger, de huidige paus Benedictus XVI.
Het is een gedegen en inspirerende inlei- ding tot de geest, het wezen van de katho- lieke liturgie. Een absolute must dus voor iedereen die daar bij betrokken of er in gexc3xafnteresseerd is.

Vormgeving
Qua vormgeving ziet het boek er op het eerste gezicht fraai uit: gebonden met harde kaft en een mooie omslag. Teleurstellend is daarom de opmaak van de pagina’s: de vrij grote letters en de veel te smalle kantlijnen geven een nogal goedkope indruk. Dat doet geen recht, eerder afbreuk aan de waardevolle inhoud van de tekst.

Kosmisch
Heel mooi is de manier waarop Ratzinger in dit boek de liturgie in de meest brede context plaatst: ten eerste laat hij zien hoe er een wezenlijke continuxc3xafteit is tus- sen de katholieke liturgie en de Joodse eredienst.
Vervolgens ook hoe in de Eucharistie volkomen en volmaakt geschiedt, wat men in oude heidense culturen middels rituele en religieuze offers probeerde te berei- ken.
Tenslotte resulteert dat alles in een kosmisch perspectief waarin de liturgie vanuit het historische feit van het Kruisoffer overgaat in een universeel heilsgebeuren waarin eens altijd is geworden en waarin wij in ruimte en tijd kunnen ervaren xc3xa9n moeten waarmaken dat wij in Christus verlost zijn!

Vernieuwingen
Het meest opzienbarende is waarschijnlijk dat Ratzinger, eerst de verantwoorde- lijke voor de geloofsleer en nu opperherder van de Wereldkerk, de nodige vraag- tekens zet bij de wijze waarop de liturgie na het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) is vormgegeven.
Niet alleen doet hij lokale vernieuwingen vaak simpelweg af als creatieve spellet- jes, ook zegt hij dat het inmiddels vaste gebruik dat de priester richting het volk gekeerd de mis opdraagt, niet in overeenstemming is met de traditie van de Kerk en ook niet het wezen van de liturgie.
Ratzinger beseft terdege dat het weer "omkeren" van de priester te veel gevraagd is, zeker gezien de nieuwe inrichtingen van kerkgebouwen. Toch heeft hij een even goede als simpele oplossing: plaats midden op het altaar een crucifix, zodat zowel de priester als de gelovigen weer naar Christus, in plaats van naar elkaar kijken!

Volksdevotie
Ook van belang is dat in dit boek waardering wordt uitgesproken voor de katho- lieke volksdevotie, die zo vaak als bijgeloof wordt afgedaan of zelfs belachelijk gemaakt. Ratzinger noemt de volksdevotie echter een vorm van innerlijke worte- ling van het geloof in de harten van het volk.
In het verlengde hiervan vind ik het alleen wat jammer dat Ratzinger niet wat meer is ingegaan op de functies en de waarde van liturgische voorwerpen, gewaden e.d. Dat om nog wat meer tegengas te geven tegen hetzelfde "rationalisme en sektarisme" die de volksdevotie zo onderdrukt hebben (zie daarover mijn eerdere log Vorm en Inhoud)

Regensburg revisited

In de nieuwste uitgave van het nieuwe opinieblad Opinio, staat nu een artikel over de rede die paus Benedictus XVI afgelopen zomer in Regensburg uitsprak en die toen tot grote verontwaardiging bij veel moslims heeft geleid.

Verrassend
Het lange, maar lezenswaardige artikel is van de hand van de Amerikaanse filo- soof Lee Harris, die betoogt dat de Paus in genoemde redevoering verrassend genoeg niet eens optreedt als de opperherder, die alle antwoorden heeft, maar meer als de Griekse filosoof Socrates, die alleen vragen stelde.

Rede
De eigenlijke vraag die de Paus in zijn redevoering stelde, was volgens Harris de vraag of de moderne westerse mens de rede wel op de juiste manier gebruikt. Of we de rede, het verstand, niet al te zeer beperkt hebben tot dat wat we op een wetenschappelijke manier kunnen meten of uitrekenen…

Onderscheid
Door slechts die dingen als het terrein van de rede te beschouwen en al het andere af te doen als irrationeel, subjectief of gevoelsmatig, hebben we namelijk geen ‘redelijk’ middel meer om een onderscheid te maken tussen een redelijk en een onredelijk godsbeeld, tussen een redelijke en een onredelijke religie…
En dan hebben we dus ook geen argumenten tegen mensen die menen dat het de wil van God of Allah is om hun geloof met geweld aan anderen op te leggen of andersgelovigen te doden…