Zalig!

Gisteren is de uitslag bekend gemaakt van de door www.katholieknederland.nl gestelde vraag: "wat is het meest katholieke woord?"

De meeste stemmen kreeg het woord zalig

Daarmee kan zalig doorgaan als het woord dat het meest typerend is voor katholieken en het Katholicisme. Een uitgebreide toelichting en reacties zijn te lezen in het betreffende artikel op genoemde website.

Zalig is typisch katholiek waar het de wensen voor Kerstmis, Nieuwjaar en Pasen betreft: alleen katholieken wensen elkaar een "zalig Kerstfeest", terwijl protestanten een "gezegende Kerst" en niet gelovigen doorgaans "fijne/prettige Kerstdagen" wensen.

Ook staat zalig voor degenen die vanwege hun heilige levenswijze door de Kerk zalig verklaard zijn en alszodanig in beperkte kring vereerd mogen worden (heiligverklaarden mogen wereldwijd vereerd worden).

Tenslotte past ook zalig in de betekenis van lekker, heerlijk, fijn, luchtig en hemels goed bij de Bourgondische levensstijl die zo kenmerkend is voor het Katholicisme en waarin dit geloof zich onderscheidt van het meer sobere protestantisme en de meer strenge islam.

Advertenties

Magische dimensie

Naar aanleiding van het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) zijn uit zegeningen en formuleringen van sacramentalia de meer magische elementen verwijdert, die er voordien van oudsher vaak zo kenmerkend voor waren. De nieuwe formuleringen zijn vastgelegd in het in 1984 gepubliceerde Rituale Romanum, waarmee het oude Rituale Romanum van paus Paulus V uit 1614 vervangen werd.

Magie

Wat ik hier voor het gemak "magische elementen" noem, is volgens het katholieke geloof geen echte magie. Van echte magie is sprake wanneer door bepaalde specifieke handelingen of spreuken een beoogd bovennatuurlijk effect of resultaat bereikt wordt, zowel onafhankelijk van het geloof van degene die de handelingen uitvoert, alsook onafhankelijk van de wil van God. Of het beoogde resultaat bereikt wordt, hangt daarom louter af van de correcte uitvoering van de handelingen of spreuken.

Sacramenten

Magische handelingen moeten onderscheiden worden van de katholieke sacramenten: deze laatsten werken weliswaar ex opere operato d.w.z. onafhankelijk van de gelovige gesteldheid van de bedienaar en de ontvanger van het sacrament: uit de sacramentele handelingen zelf (ex opere) volgt de werking (operato). Maar anders dan magische handelingen is deze werking van de sacramenten wxc3xa9l afhankelijk van de wil van God, wat onder meer betekent dat sacramenten nooit een werking kunnen hebben die tegen Zijn wil ingaat, wat met magie niet het geval is.

Katholieke magie

De "magische" dimensie die vroeger onderdeel was van vele katholieke zegeningen en sacramentalia, bestond erin dat duivelse machten en krachten en allerhande boze geesten en fenomenen werden bezworen om in Christus’ naam te verdwijnen. Dat was "magisch" in de zin dat dat effect louter door het uitspreken van de juiste formuleringen werd geacht in te treden. Maar anderzijds was het toch geen echte magie omdat er, net als bij de sacramenten, geen effecten mee bereikt konden worden die tegen Gods wil ingaan.

Voorbeelden

Voorbeelden van zulke "katholieke magie" waren het wijden van klokken, opdat die met hun gelui de boze krachten zouden verdrijven, en van vele andere voorwerpen opdat die eveneens bescherming en genezing zouden bieden. Voorts de diverse duivelbezweringen en zegeningen die duivelse en kwade machten op afstand hielden, alsmede het echte exorcisme waarmee de duivel kan worden uitgedreven wanneer die reeds bezit van iets of iemand heeft genomen.

Tegenwoordig

In de huidige formuleringen van het Rituale Romanum zijn de hierboven genoemde stellige bezwering vervangen door een gebed waarin God wordt gevraagd de kwade machten te doen verdwijnen. Nu doet dat op zich niets af aan de macht van God, maar deze afgezwakte formulering geeft wel blijk van een minder groot vertrouwen van onze kant in de goddelijke macht c.q. in een zwakker geloof in meer mystieke sferen en geesten, zowel goede als kwade…

Kerstening

Hoewel her onmiskenbaar vaak een heidense invloed en oorsprong in zulke zegeningen en bezweringen zat, waren het nochthans krachtige middelen om duivelse en andere kwade machten en krachten tegen te gaan. En zo onmiskenbaar als het heidense aspect ervan was, was ook de kerstening ervan, waardoor al deze praktijken onder de macht van God en Zijn Kerk gebracht waren.

Sceptisch

Men kan sceptisch of afwijzend staan tegenover zulke halfmagische handelingen en spreuken, maar dat neemt niet weg dat zij altijd al en nog steeds veel mensen aanspreken en tegemoetkomen aan heel diepe menselijke ervaringen, waar men met meer rationele methoden (bijv. vanuit de psychologie) vaak niet mee uit de voeten kan.

Tegenreactie

Het is niet voor niets dat in deze steeds rationeler, killer en zakelijker geworden tijd steeds meer mensen zich lijken te gaan bezighouden met of interesseren voor astrologie, occultisme, paranormale verschijnselen en moderne hekserij (het zgn. Wicca). Kennelijk is en blijft daar vanuit een onbewuste of intuitieve ervaring van een mystieke sfeer behoefte aan.

Gemiste kans

Daarom is het jammer dat velen in Kerk hebben gemeend zich van de wat meer "magische" kanten van de kerkelijke en devotionele rituelen te moeten distancieren. Door een te vergaande rationalisering van de formuleringen van zegeningen en sacramentalia is het zicht op een meer mystieke werkelijkheid verdwenen, met als gevolg dat de mensen die daar voeling voor hadden en hebben hun toevlucht elders zijn gaan zoeken.. met alle gevolgen van dien…

Verder denken

De mens is niet alleen begiftigd met verstand, maar heeft ook de onbedwingbare neiging om daarmee alles te willen doorgronden en te doordenken.

Daarbij lijkt het alsof de moderne wetenschap inmiddels bijna alles heeft weten te doorgronden en dat het nog slechts een kwestie van tijd is, of we weten alles wat er te weten valt.

Onzin?

Die indruk heeft onder meer tot gevolg dat heel veel mensen menen dat de wetenschap ook heeft aangetoond dat religie "onzin" is, onder meer omdat God niet zou bestaan, de Schepping niet door Hem zou hebben plaatsgevonden en de vele wonderen waarover de Bijbel spreekt ook niet hebben kunnen plaatsvinden.

Hoezeer velen inmiddels van zulke gedachten overtuigd (willen) zijn en hoe plausibel het ook vaak mag overkomen, toch is dat maar de helft van het verhaal: het wetenschappelijke denken lijkt heel zuiver en allesomvattend, maar is dat goed beschouwd bij lange na niet!

Meten

De zo gevierde moderne wetenschap denkt immers voornamelijk over dat wat zichtbaar, tastbaar en dus meetbaar is. Over al die dingen is men heel veel te weten gekomen en voor wat men nog niet weet, worden kosten noch moeiten gespaard om dat alsnog aan de weet te komen.

Zo worden enorm geavanceerde en peperdure apparaten gebouwd, zowel om de verste verten van het heelal, als de kleinste deeltjes van de atomen op te sporen. En dat terwijl het "nut" van zulke ontdekkingen absoluut minimaal is: het is leuk om te weten, maar behalve enkele wetenschapers en geavanceerde laboratoria wordt niemand er echt beter van…

Geluk

Door al die interesse voor en soms ook wel spectaculaire ontdekkingen van de moderne wetenschap, is het denken over andere dingen van het leven sterk op de achtergrond geraakt. Zaken als geluk, hoop, liefde, vertrouwen, dankbaarheid e.d. lijken tegenwoordig helemaal een kwestie van gevoel geworden te zijn. Er serieus en verstandelijk over nadenken lijkt nauwelijk nog te gebeuren, terwijl dat heel goed mogelijk is en ook heel erg verstandig zou zijn.

Want de moderne wetenschap met al zijn kennis over de zichtbare dingen is wel leuk en tot op bepaalde hoogte ook heel nuttig, maar waar het in ons leven werkelijk om gaat, zijn de eerder genoemde onzichtbare dingen: geluk, hoop, liefde, vertrouwen, dankbaarheid e.d. – en daarover heeft de wetenschap weinig of niets te bieden…

Moeite waard

Juist nu we zo enorm veel kennis van de zichtbare wereld hebben en met behulp van die kennis grote technologische vooruitgang geboekt hebben, zou het goed zijn om weer meer over de onzichtbare dingen te gaan nadenken. Over de dingen dus die het leven echt de moeite waard maken.

Anders dan de bijzonder kostbare hulpmiddelen die de wetenschap voor zijn denkwerk nodig heeft, kost het nadenken over deze echt waardevolle dingen des levens niet of nauwelijks iets. Meer dan de wijsheid van onze voorvaderen en een heldere en scherpe geest voor onszelf hebben we er niet voor nodig. En dan te bedenken dat het resultaat ervan: wijsheid voor het leven van echt grote waarde is voor ieder mens.

Concluderend: verder denken in het stramien van de moderne wetenschap kost enorm veel en levert maar weinig op – verder denken over wat het leven echt waardevol maakt, kost heel weinig, maar levert heel veel op!

Paradijzen

Het Christelijke en Katholieke geloof belooft geen paradijs op aarde, maar wel in het hiernamaals. Tegenwoordig geloven mensen echter liever in de mogelijkheid van een paradijs op aarde, hier en nu, dan in een paradijs in een hiernamaals waar wij ons hele leven op moeten wachten, een leven dat bovendien steeds langer duurt…

  Maar, het waren (en zijn) juist de beloftes van een paradijs op aarde die hebben geleid tot de meest verschrikkelijke gevolgen! De 20e eeuw heeft dat als geen ander tijdperk laten zien. Stalin, Hitler, Mao en vele anderen beloofden een paradijs op aarde en wij weten wat de gevolgen waren… In de paradijzen die zij beloofden was voor bepaalde mensen namelijk geen plaats. Die werden zonder pardon verwijderd, met in totaal iets van een slordige 150 miljoen doden als resultaat..

  En tegenwoordig? Worden ons ook tegenwoordig niet paradijzen op aarde belooft? Door de economie die alles te koop aanbiedt? Door de wetenschap die alles maakbaar maakt en dan vooral de medische wetenschap die ons leven maakbaar wil maken? Door de media die alle mogelijke amusement en informatie aanbiedt?

  Maar zijn deze paradijzen wel echte paradijzen? Is iedereen daarbij wel gewenst? Of zouden sommige mensen het paradijs alleen maar verstoren en ziet men die liever niet, zou men die mensen liever verwijderen? Is er in de economie wel plaats voor mensen voor wie geld verdienen en het net zo hard weer uitgeven niet het belangrijkste is? Is er bij de wetenschap wel plaats voor mensen die niet streven naar materixc3xable perfectie, die niet alles hoeven te weten en te beheersen? Is er in de medische wereld wel plaats voor mensen die niet streven naar de perfecte mens, die dan geen mens meer is? Is er in de media wel plaats voor mensen voor wie er nuttiger dingen zijn dan amusement en het vergaren van nutteloze informatie?

  Hierbij heb ik dan nog niet eens gesproken van die mensen voor wie deze paradijzen in de verste verte niet haalbaar zijn. Mensen die gehandicapt, arbeidsongeschikt of werkloos zijn, mensen in de Derde Wereld en ga zo maar door…

Veranderd…

In het kader van de algehele restyling van Web-log.nl is vannacht ook deze weblog overgezet naar de nieuwe versie. Zoals te zien is, heeft dit een vrij ingrijpend gevolg gehad: de layout is tamelijk drastisch gewijzigd en ook diverse functies zijn veranderd.

Ik heb deze weblog in de nieuwe versie geprobeerd zoveel mogelijk te laten lijken op hoe het voordien was. Desondanks ervaar de veranderingen als een grote achteruitgang. Daarin ben ik niet de enige, want vele gebruikers van Web-log.nl hebben reeds hun ongenoegen en boosheid laten blijken over de wijze waarop alle gebruikers, zonder een keuze te hebben gekregen en mede daardoor veelal tegen hun wil met de nieuwe versie zijn opgezadeld…

Overstappen naar een andere weblogprovider, zoals ook velen al hebben gedaan, is voor mij echter geen optie, aangezien ik dan alle reeds geschreven artikelen hier moet "achterlaten". Daarom zal ik ook in het vervolg hier blijven schrijven en hoop ik dat de veranderingen mijn lezers niet zullen afschrikken…