Kerkelijke rijkdom…?

In een eerdere log over nederigheid kwam al even aan de orde dat de Katholieke Kerk regelmatig verweten wordt dat zij te veel aan uiterlijke pracht en praal zou hechten.

Vaak wordt die beschuldiging ook in verband gebracht met het feit dat de Kerk in het verleden doorgaans redelijk goede contacten met de rijken en de machtigen onderhield. Daarover schreef ik eerder de log over arm en rijk.

In deze log zal ik tenslotte kijken wat er waar is van de eveneens met zekere regelmaat geuite beschuldiging als zou de Kerk zelf schatrijk zijn en uit zijn (geweest) op het vergaren van geld, goederen en kunstschatten.

Overdreven
Net zoals met de kwestie van de nederigheid en de banden met de elite het geval is, geldt ook voor de rijkdom die men de Kerk toedicht, dat die schromelijk wordt overdreven. In vroeger eeuwen heeft de Kerk inderdaad vele bezittingen gehad en was zij een rijk en machtig instituut, maar die tijden zijn inmiddels al lang voorbij.

Onteigend
Het uitgestrekte grondbezit, de vele kerken en kloosters en de daaraan verbonden kunstschatten zijn in Noordwest-Europa al in de 16e eeuw, als gevolg van de Reformatie voor het grootste deel onteigend of zelfs verwoest.
Vervolgens werden ook rond 1800, in navolging van de Franse revolutie vele kerkelijke eigendommen en bezittingen geconfisceerd of wederom verwoest of onteigend.

Kerkgebouwen
Daardoor is het bezit van de Katholieke Kerk in de westerse wereld lang niet meer wat het ooit geweest is. Weliswaar heeft de Kerk de beschikking over vele, vaak bijzonder grote en fraaie kerkgebouwen, maar die vormen goed beschouwd meer een last, dan een lust.
De veelal oude en monumentale kerkgebouwen vergen immers grote sommen geld aan onderhoud en restauratie. Voor restauraties stelt de overheid wel subsidies beschikbaar, maar daarnaast moet ook de Kerk daar substantieel aan bijdragen, nog afgezien van het gewone reguliere onderhoud.

Bisschoppelijke paleizen
Naast de kerkgebouwen zijn er bijv. ook nog de bisschoppelijke paleizen. Dat zijn weliswaar vaak (meer of minder grote) historische gebouwen, maar die zijn qua inrichting en levenswijze bijna altijd vele malen soberder dan de woning van menig particulier.
Naast kantoorruimte hebben namelijk ook de bisschop, de hulpbisschop en soms ook nog 1 of meer vicarissen en zusters voor de huishouding er hun woonvertrekken. Het zijn dus meer kloosters dan paleizen…

Het Vaticaan
Ook het Vaticaan ziet er aan de buitenkant veel rijker uit, dan het in werkelijk is. De Sint Pieter en de Vaticaanse paleizen zijn van grote pracht, maar de kosten voor het onderhoud ervan zijn minstens zo indrukwekkend!
De Vaticaanse musea omvatten een reusachtige en unieke verzameling kunstvoorwerpen, maar ook daarvoor geldt dat de inkomsten die de bezoekers opleveren, ternauwernood tegen de kosten opwegen.

Verkopen?
Zulke kunstschatten of (kerk)gebouwen verkopen en de opbrengst onder de armen verdelen is geen optie: het klinkt wel leuk en nobel, maar lost nauwelijks iets op. Er kunnen wat extra huizen, scholen, ziekenhuizen e.d. mee gebouwd worden, maar daar houdt het dan ook wel mee op ook.
Zo’n eventuele verkoopopbrengst beleggen en de rendementen aan de armen geven zet al evenmin zoden aan de dijk, want reeds nu worden al enorm veel liefdadigheids-, onderwijs- en gezondheidszorgprojecten gerealiseerd en gefinancierd door een constante stroom van giften van gelovigen.

Geschonken
Want laten vooral niet vergeten dat de vroegere rijkdom van de Kerk niet louter ten koste en tegen de wil van de gelovigen vergaard is, maar juist door hen uit eigen beweging en diepe betrokkenheid aan de Kerk geschonken en/of nagelaten is!
Natuurlijk speelde daar ook bezorgdheid om het eigen zielenheil een rol bij, maar dat was niet zozeer omdat de Kerk de mensen bang maakte om hen zo geld uit de zak te kloppen, maar omdat de levensomstandigheden in vroeger eeuwen dermate onzeker en beangstigend waren, dat de mensen veel over hadden door de houvast die de Kerk en het geloof boden!

Doel
Ook om die reden gaat het niet aan om de kerkelijke kunstschatten te verkopen ten behoeve van de armen of om daarmee demonstratief nederigheid te tonen. De meeste van deze schatten en kunstwerken zijn immers door gelovigen geschonken of betaald tot meerdere eer en glorie van God en om Hem op plechtige en waardige wijzen te loven en te danken!
Wij mogen niet lichtvaardig aan zulke bedoelingen van onze voorvaderen voorbij gaan, maar moeten daarentegen heel zorgvuldig en gewetensvol zulke zaken in ere houden.

Andere kant
Tenslotte is de pracht, praal en rijkdom altijd maar xc3xa9xc3xa9n kant van de Kerk geweest. De andere kant was en is er xc3xa9xc3xa9n van grote soberheid, nederigheid, dienstbaarheid en zelfopoffering. Die kant van de Kerk vinden we met name in het kloosterleven, waar kloosterlingen zich inzetten voor de naaste vanuit een democratische gemeenschap, waarin iedereen gelijkwaardig en bevrijd van de banden van familie, bezit en eigenwijsheid is. Deze houding en levenswijze vinden we tegenwoordig ook terug in de vele nieuwere religieuze gemeenschappen en bewegingen.

Advertenties

Arm en rijk

In het verleden werd de Katholieke Kerk vaak met de rijken en machtigen geassocieerd en dat niet alleen in positieve zin. Voor een groot deel kwam dat omdat de Kerk toen zelf ook een groot en invloedrijk instituut was en dus vandaaruit ‘automatisch’ veel contacten met de wereldlijke machthebbers had.

Tevens
Dat betekende echter niet dat de Kerk alleen aan de kant van de rijken stond. De Kerk heeft van oudsher altijd aan de kant van de armen gestaan omdat dat mede haar opdracht vanuit het Evangelie is, dat grote nadruk legt op zowel materiele als ‘geestelijke’ armoede, alsmede op de zorg voor de armen en andere behoeftigen legt (zie bijv. de beroemde zinsnede uit Galaten 6:2: “Draagt elkanders lasten”).

Helpen
Dat de Kerk allengs ook aan de kant van de rijken en machtigen is gaan staan, is omdat zij doorkreeg dat de armen het beste geholpen konden worden door degenen die daar de mogelijkheden en de middelen voor hadden en hebben: de rijken en de machtigen. Niet voor niets loopt tegenwoordig ook bijv. iemand als Bono de regeringsleiders af met het verzoek iets aan de armoede te doen.

Verkondiging
De door de Kerk verkondigde bijbelse boodschap heeft de armen altijd troost kunnen bieden en heeft tallozen geinspireerd om zich vaak geheel belangeloos en soms op grootse wijze (denk bijv. aan Moeder Theresa, pater Damiaan, enz.) voor de minderbedeelde medemens in te zetten.
Daarnaast heeft de Kerk met haar verkondiging ook altijd een appxc3xa8l gedaan op het geweten van de Christelijke rijken en machtigen. Velen hebben daardoor, al was het alleen maar om als een goed Christen over te komen, veel voor goede doelen gedaan.

We moeten immers ook niet doen alsof rijke en machtige mensen c.q. rijkdom en macht per definitie slecht zijn. Iedereen wil immers rijk en machtig zijn en het gaat niet aan om mensen die dat (wel) bereikt hebben domweg te veroordelen…

Moeilijker
Soms lijkt het alsof rijke en machtige mensen de verkeerde beslissingen nemen c.q. geen oog hebben voor de minderbedeelden. Toch ligt het niet zo simpel, omdat op dat ‘niveau’ de verhoudingen en verantwoordelijkheden anders liggen dan voor mensen die weinig of niets hebben. Rijkdom in 1 keer aan de armen schenken levert op langere termijn niemand wat op… Het gaat om een stelsel waarin recht wordt gedaan aan ieders mogelijkheden en onmogelijkheden.

Revolutie?
Het revolutionaire alternatief, dat ook onder Christenen bij tijd en wijle aanhang vindt, om de armen in opstand laten komen en de rijkdom laten toexc3xabigenen lijkt leuk, maar is in de geschiedenis telkens weer en vaak op verschrikkelijke wijze mislukt.
Ofwel bleek een revolutie van korte duur en kwamen, na de nodige verwoestingen en bloedbaden, de oude machthebbers in een nieuwe vorm weer aan de macht (bijv. na de Franse revolutie van 1789), ofwel kwam er na de revolutie een geheel nieuw bestel waarin de machthebbers nog dictatorialer en nog wreder bleken dan voorheen (zoals na de diverse communistische revoluties).

Herverdeling?
Ook een misschien goedbedoelde herverdeling van de rijkdom is altijd op een totale mislukking uitgelopen: een kleine elite kon zich alles veroorloven, maar de overgrote meerderheid van de bevolking bleef in armoede leven. Weliswaar was men doorgaans wel verzekerd van een zeker minimum aan werk en voedsel, maar daar stond tegenover dat er van geestelijke vrijheid geen sprake was, dat iedereen in de gaten werd gehouden en dat elk dissident geluid zeer zwaar bestrafd werd, dit nog afgezien van de miljoenen mensen die massaal werden gedeporteerd en vermoord omdat zij niet in de plannen van de machthebbers pasten.

Kapitalisme
Nu heeft het kapitalisme ook z’n schaduwkanten, maar vergeleken bij het voormalige communistische systeem, is het kapitalistische Westen een paradijs. Niet voor niets wilden de mensen in het voormalige Oostblok niets liever dan naar het Westen toe c.q. ook een stelsel zoals hier. Dat dat achteraf gezien allemaal minder leuk is uitgepakt, ligt meer aan de abruptheid en onervarenheid waarmee een en ander is ingevoerd, dan aan het westerse systeem op zich.

Welvaart
Want hoewel ook in het Westen niet alle armoede is verdwenen en er zich ook schrijnende gevallen voordoen, heeft de grote meerderheid van de mensen een historisch ongekend hoog welvaartspeil bereikt – niet door revolutionaire herverdeling, maar door hard werken, privaat eigendom, vrij ondernemerschap en creatieve zelfontplooixc3xafng.
In Europa is die welvaart gelijkmatiger verdeeld dan in de Verenigde Staten. Dat is met name te danken aan een combinatie van gematigd socialisme en de christelijke maatschappijvisie, in Nederland door samenwerking tussen PvdA en CDA.

Bewustwording
Hieruit blijkt dat de insteek van de Katholieke Kerk de juiste is: door de elite en de machthebbers christelijke normen en waarden bij te brengen, zijn zij zich bewust geworden en geweest van de noodzaak om ook oog te houden voor de armen en behoeftigen.
Want om echt wat aan armoede en aanverwante problemen te doen, zijn structurele maatregelen op economisch en politiek terrein nodig. En juist om ook op die terreinen wat ten goede te kunnen veranderen cijfert de Kerk zichzelf niet helemaal weg, maar speelt ze waar nodig het politieke spel mee: de Paus in zijn hoedanigheid van gerespecteerd staatshoofd, en bisschoppen als respectabele leiders met een niet onaanzienlijke achterban.
De Kerk hecht dus aan zijn status en bijbehorende uiterlijkheden en bezittingen om waar nodig op solidariteit, gerechtigheid en vrede te kunnen aandringen in de kringen waar de belangrijke beslissingen worden genomen en dat zijn nu eenmaal kringen waar uiterlijkheden en status niet geheel onbelangrijk zijn…

Compromis
Dit heeft in het verleden geresulteerd in talloze liefdadigheidsprojecten en tot voor kort in een christelijke politiek die, met de menselijke waardigheid voor ogen, steeds een compromis tussen socialistische overheidsregulering en liberale marktwerking tot stand heeft proberen te brengen.
Of de christelijke elite dat nu mede of louter uit eigenbelang heeft gedaan of niet, doet er weinig toe, want ook socialisten en communisten zijn heus niet veel onbaatzuchtiger of altruistischer!

Liefdadigheid
Daarnaast moeten we niet vergeten dat ook de Kerk zelf de armen ook nooit vergeten heeft: nagenoeg alles wat in vroeger eeuwen in Europa aan liefdadigheid, armen- en gezondheidszorg werd gedaan kwam voort uit het katholieke geloof en werd georganiseerd en/of gefinancierd vanuit de Kerk. In ontwikkelinglanden is het hedentendage nog steeds zo, waarmee de Katholieke Kerk waarschijnlijk de grootste hulporganisatie ter wereld is, waarvan de leden enorm veel overhebben (zowel met vrijwillige inzet als geldelijke middelen) voor de minder bedeelde medemens, zowel dichtbij als veraf!

Organisatie
Zonder een vorm van organisatie is zulke liefdadige inzet (zeker op grote schaal) ook helemaal niet goed mogelijk, getuige de niet-religieuze liefdadigheidsorganisaties zoals het Rode Kruis en de UNHCR. Want hoe meer zulke dingen aan de mensen zelf worden overgelaten, hoe minder er in de praktijk van komt: de protestanten zijn bijv. al een stuk minder georganiseerd als de katholieken, en zij geven wel vrij veel geld aan hun kerken, maar die staan erom bekend dat zij dat voornamelijk oppotten of alleen aan gelijkgezinden uitgeven

Eerste Nederlandse zaligverklaring

Gistermiddag vond in de Sint-Christoffelkathedraal in Roermond de eerste zaligver- klaring op Nederlandse bodem plaats!

In een plechtige eucharistieviering, die werd voorgegaan door de aartsbisschop van Utrecht, Adrianus kardinaal Simonis en die werd bijgewoond door vele bisschoppen, religieuzen en gelovigen werd Maria-Teresa Tauscher zalig verklaard.

De zaligverklaring van Maria-Teresa in de kathedraal van RoermondHet moment van de consecratie, met op de achtergrond een afbeelding van de nieuwe zaligeHij deed dit in opdracht van paus Benedictus XVI, die heeft besloten dat zaligverkla- ringen voortaan zullen plaatsvinden in het bisdom waar de zaligverklaarde is gestor- ven en begraven.Voordien werden zowel de zalig- als de heiligverklaringen altijd door de Paus zelf uitgesproken, meestal in Rome. Nu doet de Paus zelf alleen nog de heiligverklaringen.Dit nieuwe gebruik komt voort uit het principe dat een zaligverklaarde alleen lokaal vereerd wordt c.q. mag worden, terwijl een heiligverklaarde in de gehele wereldkerk vereerd wordt en mag worden.

Maria-Teresa Tauscher (1855-1938), die met haar kloosternaam Maria-Teresa van de Heilige Jozef heette, was de stichteres van de Karmelietessen van het Goddelijk Hart van Jezus. Deze congregatie zet zich in vele landen in voor kinderen, daklozen, armen en zieken. Zij is begraven in Sittard, in het bisdom Roermond, waar ook het moederhuis van haar congregatie is gevestigd.

Nederigheid

Regelmatig wordt van de Rooms-Katholieke Kerk gezegd dat zij met haar vele fraaie kerkgebouwen, kunstschatten, rijke tradities en rituelen niet bepaald een voorbeeld van nederigheid is…

Hypocriet
Met zo’n uitspraak denkt men de Kerk dan makkelijk aan de kant te kunnen zetten door haar als hypocriet af te doen. Het omgekeerde is echter waar: niet de Kerk, maar de moderne mens ontbreekt het aan nederigheid…
De moderne mens die in het rijke Westen zwelgt in rijkdom en welvaart en die dan nog meent kritiek te moeten hebben op het enige instituut dat de mensen altijd al en nog steeds tot nederigheid, solidariteit en naastenliefde inspireert, oproept en aan- spoort!

Misverstand
Het is een misverstand om te denken dat de Katholieke Kerk als instituut zelf nederig zou moeten zijn. Nederigheid is een deugd die elk mens zich eigen zou moeten maken. En de Kerk is dan een goddelijk instrument om ons daartoe aan te zetten.

Beperkingen
Want als wij echt nederig willen zijn, dan moeten wij erkennen dat wij de inspiratie, de steun, de troost, de (bege)leiding en de heilzame kracht van de sacramenten nodig hebben. Dit vanuit het besef dat wij allen onze beperkingen en tekortkomingen hebben, dat wij zwakke momenten hebben en ons gemakkelijk kunnen vergissen.

Vertegenwoordiging
Daar komt bij dat het Christus zelf is geweest, die Zijn apostelen de opdracht heeft gegeven om ons in Zijn naam te onderwijzen en te heiligen en Hem te vertegen- woordigen in de viering van de Eucharistie.
Vanuit dit gelovige besef is het een blijk van nederigheid wanneer wij ons onder- werpen aan de kerkelijke ambtsdragers, die als opvolgers van de apostelen Christus representeren en tegenwoordig stellen.

Ambtsdragers
Voor de kerkelijke ambtsdragers zelf bestaat de nederigheid erin dat zij als herder, leraar en leider moeten handelen en optreden op een manier die nodig is voor de taak waartoe zij geroepen zijn. Zo kan het voor hen nodig zijn om met uiterlijk of zelfs machtsvertoon op te treden, daar waar zij er van zouden hebben afgezien als zij niet in die positie waren.

Waarom?
Vele zullen zich nu misschien afvragen waarom de Kerk als geheel en de kerkelijke ambtsdragers in de uitoefening van hun functie kennelijk niet zo nederig hoeven te zijn als de gewone gelovigen…

Kloosterleven
Ten eerste is er in de Katholieke Kerk altijd ook een plaats geweest voor leven in nederigheid, soberheid en onthouding: in de kloosters en andere religieuze gemeenschappen, alsmede in gemeenschappelijke of individuele vormen van zelfheiliging.

Plichtsgetrouw
Ten tweede hoeft het, vooral vroeger, met veel status en zelfs statie omgeven optreden van kerkelijke ambtsdragers helemaal geen belemmering te zijn voor persoonlijke en innerlijke nederigheid. Zoals gezegd zal voor vele geestelijken het een opoffering zijn om een publieke en belangrijke functie in de Kerk te vervullen.

Eerbewijzen
Ten derde zijn alle uiterlijke vertoon in de vorm van gebouwen, gewaden, rituelen en gebaren altijd in de eerste plaats ter meerdere eer en glorie van God. Reeds in het Oude Testament werd de Ark van het Verbond en de latere Tempel in de mooiste materialen uitgevoerd. Hoe meer wij op die manier laten blijken hoe groot God is, hoe nederiger onze eigen positie daartegen afsteekt.

Dankbewijzen
Ten vierde is het uiterlijke vertoon in de Kerk ook een uiting van onze dankbaarheid jegens God en wel voor al het goede dat Hij ons telkens weer schenkt en in het bijzonder voor het feit dat Hij ons door Zijn Zoon de Verlossing heeft geschonken!
Daarvoor is God onze dankbaarheid waardig met al wat wij hebben, ons hart, onze ziel, maar ook met het werk van onze handen, met het mooiste wat wij kunnen maken!

Verschillend
Ten vijfde is het de opdracht van de Kerk om de gelovigen tot nederigheid te inspireren en aan te sporen. Dit zal op verschillende manieren moeten gebeuren, gewoonweg omdat mensen verschillend zijn. Zo is de xc3xa9xc3xa9n gevoelig voor het sobere kloosterleven, een ander voor de trouwe plichtsvervulling van een ambtsdrager, weer een ander voor de eerbiedwaardigheid van de gebruiken en tradities en een laatste voor de boodschap zoals die uit de schoonheid van kerkelijke kunstschatten spreekt.

Moeite
Tenslotte is elke moeite en inspanning die je niet voor jezelf en ten eigen bate doet al een blijk van nederigheid. Daarom is het goed om ook in de vorm van uiterlijkheden moeite te doen voor de Kerk en daarmee voor God.