Geografie van goed en kwaad

De voorkant van het boek Geografie van goed en kwaadAfgelopen april was de Maand van de Filosofie. Tijdens die maand wordt de Socrates-wisselbeker uitgereikt aan de auteur van het meest prikkelende filosofieboek van het afgelopen jaar.

Deze keer is de Socrates-wisselbeker uitgereikt aan de Leidse hoogleraar filosofie prof.dr. Andreas Kinneging voor zijn boek "Geografie van goed en kwaad", dat in 2005 verschenen is bij uitgeverij Het Spectrum.

Dit boek is een indrukwekkende bundel van helder geschreven essays over persoonlijke, gezins- en publieke ethiek. Aan de hand van klassieke filosofen als Aristoteles, Plato, Augustinus en Thomas van Aquino worden onderwerpen besproken zoals goed en kwaad, rechtvaardigheid en vergeving, deugden en ondeugen, vrijheid en tirannie, enzovoort…

Hiermee vormt het een noodzakelijke correctie op de denkbeelden van de Verlichting, de Romantiek en de jaren ’60 van de 20e eeuw, die hebben geleid tot zoveel doorgeschoten individualisme, politiek en religieus relativisme, morele richtingloosheid en wat dies meer zij…

Dit boek is vooral ook voor katholieken een aanrader omdat het een goed beeld geeft van het gedachtegoed dat sinds de Middeleeuwen tot het katholieke denken behoorde. Helaas is dat voor het grootste deel in vergetelheid geraakt, met als gevolg dat het tegenwoordig vaak lijkt alsof de katholieke ethiek alleen nog maar over seksualiteit gaat…

Bovendien laat het goed zien dat de katholieke ethiek ook op zuiver filosofische en verstandelijke manier beredeneerd kan worden. Daardoor neemt het, bijv. tegenover tegenstanders van geloof en Kerk, een veel sterkere positie in dan de vaak louter op de Bijbel of op het individuele geweten gebaseerde protestantse ethiek.

Advertenties

Topdesign

De voorkant van het boek Abba PaterOnlangs ontdekte ik geheel toevallig bij een tweede-handsboekhandel het boek Abbxc3 Pater, dat in 2000 is uitgegeven bij de Italiaanse uitgeverij Lupetti.

Qua vormgeving is dit boek in dezelfde stijl als de gelijk- namige CD, die door paus Johannes Paulus II in 1999 is uitgebracht.
Zie voor deze CD: www.abbapater.com
En voor het boek: www.gingkopress.com

Het boek bevat diverse katholieke gebeden en teksten van paus Johannes Paulus II, zowel in het Latijn, Engels en Italiaans en dat in een prachtige en verrassend moderne vormgeving, voorzien van zeer fraaie en aansprekende fotocomposities.

Het is bijzonder jammer dat dit boek niet eerder op grotere schaal in Nederland verkrijgbaar is geweest, bijv. in combinatie met de eerdergenoemde CD.

Twee pagina's uit het boek Abba Pater
Twee pagina’s uit het boek Abbxc3 Pater

Nog betreurenswaardiger is eigenlijk dat er, althans voorzover vanuit Nederlands perspectief te overzien valt, niet meer van zulke fraaie boeken zijn gepubliceerd.

Uiteraard is het niet goedkoop om goede vormgevers en uitgevers in te schakelen, maar als zoiets centraal of tenminste op grote schaal georganiseerd wordt, dan moeten zulke projecten best haalbaar zijn. Het wereldwijd grote succes van de pauselijke CD heeft dit laten zien.

Juist een wereldwijd instituut als de Rooms-Katholieke Kerk beschikt immers over de, wat in de economie heet, schaalvoordelen, die ervoor zorgen dat hoe meer afnemers er zijn, hoe lager de kosten worden…

Twee pagina's uit het boek Abba Pater
Twee pagina’s uit het boek Abbxc3 Pater

Met zulke kwalitatief hoogstaande state of the art projecten en publicaties zoals de CD en het boek, kan de Kerk laten zien dat haar Geloof de moeite waard is, dat het een kostbare schat is die de mooiste vorm verdient en tot de mooiste vormen inspireert!

1 jaar Benedictus XVI

Vandaag is het precies 1 jaar geleden dat Joseph kardinaal Ratzinger in conclaaf werd gekozen tot de nieuwe Paus en daarbij de naam Benedictus XVI aannam.

De nieuw gekozen paus Benedictus XVI verschijnt op het balkon van de Sint-PietersbasiliekDe nieuw gekozen paus Benedictus XVI verschijnt op het balkon van de Sint-Pietersbasiliek

Hoewel kardinaal Ratzinger hoog op de lijstjes van Papabili stond, was het voor velen toch een verrassing dat uitgerekend hij tot de opvolger van de extraverte en charis- matische Johannes Paulus II gekozen werd. Ratzinger gold immers als een introverte intellectueel, die bovendien, in zijn hoedanigheid van “bewaker van de geloofsleer” als tamelijk streng te boek stond…

In het afgelopen jaar is Ratzinger als Benedictus XVI echter snel in zijn nieuwe “rol” gegroeid: zijn publieke optreden is vlotter geworden, in kleinere kring geldt hij als zeer aimabel en zijn populariteit is zo mogelijk nog groter dan die van wijlen paus Johannes Paulus II…!

Ook zijn eerste encycliek, Deus Caritas Est, is algemeen goed ontvangen en wordt geprezen om de milde, gedegen en genuanceerde benadering van het fenomeen Liefde, zowel in theologische als in meer praktische zin.

Naast zulke inhoudelijke zaken heeft Benedictus, verrassend genoeg, ook van zich laten spreken waar het om uiterlijkheden gaat: enerzijds is hij begonnen met het pauselijke pallium weer te dragen in de vorm die het in het eerste millenium had en is hij ook de traditionele pauselijke koorkledij en de camauro weer gaan dragen (zie daarover: Over de pauselijke kledij en Pauselijke verrassing).
Anderzijds heeft hij de tiara (driekroon) op het pauselijke wapen vervangen door een mijter en heeft hij afstand gedaan van de titel Patriarch van het Westen.

Paaschen!

Paaschen

Paaschen, Paaschen,
luide klinke
nu de slag van
lerke en vinke,
nu de stem van
mensche en dier!
Paaschen, Paaschen,
wijdt het vier,
wijdt het licht en
pint de lampen,
laat den verschen
wierook dampen:
Hallelujah,
’t jok is af
van de dood en
van het graf!

Paaschen, Paaschen,
opgestanden
is de God, dien
booze handen
hadden aan het kruis
gedaan:
Paaschen, Paaschen,
vrij voortaan,
heeft Hij hout en
steen en ijzer
overwonnen,
die, verrijzer,
Hallelujah,
xc3xa9xc3xa9n uit al,
leeft en immer
leven zal!

Paaschen, Paaschen,
dwaze mannen,
dachten Hem in ‘t
graf te spannen,
met Pilatus’
zegelmerk:
Paaschen, Paaschen,
ijdel werk,
ijdel waken:
God almachtig
is verrezen,
eigenkrachtig,
Hallelujah,
dxc3xb3xc3xb3r den steen,
eer de zonne in
’t Oosten scheen.

Paaschen, Paaschen,
luide klinke;
nu de taal van
lerke en vinke,
nu de taal van
mensche en dier!
Paaschen, Paaschen,
wijdt het vier,
wijdt het licht en
spijst de lampen,
laat den blauwen
wierook dampen:
Hallelujah,
God is groot:
Overwinnaar
van de dood!

Guido Gezelle (1830-1899)

Gerard Reve overleden

Afgelopen zaterdag 8 april overleed in een verzorgingshuis in het Belgische Zulte in de leeftijd van 82 jaar de schrijver Gerard Reve.

Gerard Reve werd in 1923 in Amsterdam geboren en kreeg de namen Gerard Kornelis van het Reve, die hij later inkortte tot Gerard Reve. Hij stamde uit een communistisch gezin.
In 1947 verscheen zijn eerste boek, de roman ‘De Avonden’, waarmee hij op slag beroemd werd.

Het waren niet alleen zijn boeken waardoor
hij in opspraak geraakte: eerst was het zijn homoseksualiteit waarvoor hij na een kort huwelijk uitkwam, daarna het feit dat hij zich in 1966 liet dopen en daarmee tot de Katholieke Kerk toetrad.

Zijn geloof beleefde en beschreef hij echter
op een dermate eigen, eigenzinnige, provoce- rende en soms gewoonweg blasfemische manier, dat hij daarvoor zelfs een keer voor de rechter kwam, die hem echter vrijsprak (het zgn. Ezelsproces).

Door de combinatie van provocatieve eigenheid, homoseksualiteit en katholiciteit bleef Reve nagenoeg zijn hele leven lang een spraakmakend en ook omstreden figuur.

Sinds 1994 woonde hij samen met zijn eveneens niet onomstreden partner Joop Schafthuizen in het Belgische plaatsje Machelen aan de Leie, alwaar hij aanstaande zaterdag na een katholieke uitvaartmis begraven zal worden.

Hoe omstreden zijn geloofsbeleving ook geweest moge zijn, Gerard Reve heeft de Nederlandse letterkunde vele werken en het Nederlandse Katholicisme enkele fraaie teksten en gedichten nagelaten:

Dagsluiting

Eigenlijk geloof ik niets,
en twijfel ik aan alles,
zelfs aan U.

Maar soms, wanneer ik denk
dat Gij waarachtig leeft,
dan denk ik,
dat Gij liefde zijt,

en eenzaam,
en dat,
in diezelfde wanhoop,
Gij mij zoekt,
zoals ik U.

Verantwoordelijk…?

Met zekere regelmaat wordt de Katholieke Kerk verweten dat zij zich in het verleden aan allerhande misstanden en zelfs misdaden schuldig gemaakt zou hebben. Daarbij gaat het dan om het vaste rijtje van kruistochten, inquisitie, kettervervolging, heksen- verbranding, zieltjeswinnerij, het zegenen van wapens, het goedkeuren van oorlogen, het vermeende zwijgen inzake de holocaust, enz., enz… Ik zal nu niet op de afzonderlijke beschuldigingen en gevallen ingaan, maar even naar het algemene beeld kijken.

Vele oorzaken
Inderdaad zijn een deel van genoemde gebeurtenissen onder verantwoordelijkheid van de Kerk gebeurt, een ander deel is door de Kerk nolens volens toegelaten en weer een ander deel valt gewoonweg onder verantwoordelijkheid van wereldlijke machten en krachten. Ook in de laatstgenoemde gevallen werd in vroeger eeuwen vaak de godsdienst of zelfs Gods wil als excuus of alibi gebruikt. Het feit dat de religie hierbij als excuus of dekmantel nodig was, geeft al aan dat de betreffende misstanden en misdaden niet religieus van aard waren, maar machtspolitieke, economische of sociale oorzaken hadden. Dat soort oorzaken lagen bovendien vaak ook ten grondslag aan de misstappen die in naam van of door de Kerk zelf plaatsvonden. De Kerk omvatte in vroeger eeuwen en met name in de Middeleeuwen immers een dermate groot deel van het leven, dat alles met alles verweven was.

Genuanceerde kijk
Het gaat daarom niet aan om misstanden en misdaden enkel en alleen aan de Katholieke Kerk toe te rekenen, voor zover het xc3xbcberhaupt al correct is om vanuit onze huidige situatie een oordeel te vellen over gebeurtenissen van vele eeuwen terug…. Net zoals ook tegenwoordig het geval is, was het ook vroeger zo dat ontwikkelingen, gebeurtenissen en incidenten niet op zichzelf staan en vaak niet xc3xa9xc3xa9n enkele duidelijke oorzaak hebben, maar veeleer het gevolg zijn van een complexe samenloop van religieuze, maatschappelijke, sociale en psychische factoren. Voor een enigszins goede beoordeling is daarom altijd nauwkeurig onderzoek en een genuanceerde kijk op de zaak nodig.

Enig overgebleven
Bij beschuldigingen aan het adres van de Katholieke Kerk doet zich echter nog een bijzonder aspect voor, dat vaak over het hoofd wordt gezien. Namelijk het feit dat van alle maatschappelijke instanties en organisaties de Kerk het enige institutuut is dat al bijna 2000 jaar onafgebroken bestaat. Mede daardoor fungeert de Katholieke Kerk al te vaak en al te gemakkelijk als een bliksemafleider waarop alle kritiek, beschuldigingen en veroordelingen over het verleden inslaan. Alle vroegere machthebbers zijn immers al lang en breed dood en begraven, alle vroegere instellingen, organisaties, vorstendommen en koninkrijken bestaan niet meer (of alleen nog in naam), terwijl de Katholieke Kerk de "pech" heeft dat zij er nog wel is en dat bovendien nog op een manier die in alle eeuwen nauwelijks veranderd lijkt…

Zelfreinigend vermogen
Het bijzondere feit dat de Katholieke Kerk als enige organisatie nog steeds bestaat, zou er goed beschouwd niet toe mogen leiden dat zij daardoor als zondebok fungeert, maar zou daarentegen juist als een positief verschijnsel gezien moeten worden. Dat de Kerk de vele verkeerde dingen die er door haar en in haar naam gebeurt zijn, overleefd heeft, getuigt namelijk van een tamelijke grote mate van flexibiliteit, aanpassings- en incasseringsvermogen, ook al lijkt tegenwoordig soms het tegendeel het geval te zijn. De Katholieke heeft in haar zeer lange bestaan bewezen dat zij alle interne en externe problemen, crises, ketterijen, misstanden en wat dies meer zij, telkens weer te boven kon komen, soms door middel van geweld, maar meestal door op vreedzame wijze de misstanden zelf aan te pakken door interne hervormingen en correcties te bevelen of te laten plaatsvinden. Het gaat in de Kerk vaak niet zo snel als in wereldlijke kringen, maar uiteindelijk heeft zij steeds haar fouten ingezien en ervan geleerd.

Failliete boedel
De wereldlijke machten en instanties hebben deze flexibiliteit en dat zelfreinigend vermogen nooit in die mate bezeten, getuige het feit dat deze gemiddeld zo om de paar honderd jaar op meer of minder gewelddadige wijze instortten of omvergeworpen werden. Daarbij telkens een failliete boedel met (letterlijk) vele lijken in de kast achterlatend. Daardoor was enerzijds steeds een nieuw begin mogelijk, maar konden anderzijds de oude machthebbers en instellingen later niet meer hun wandaden aangesproken worden. Dat is zuiver historisch gezien niet zo heel erg, maar mag er natuurlijk niet toe leiden dat daardoor de meer populaire opinie de verantwoordelijkheid voor vele misstanden uit het verleden eenzijdig legt op nota bene het enige instituut dat door alle eeuwen heen het vermogen heeft gehad om van haar fouten te leren…

Alternatieven??
Daar komt bij dat in het verleden ook telkens weer is gebleken dat het bijzonder moeilijk was en is om het beter te doen dan dat de Katholieke Kerk het heeft gedaan. Zo wilden bijvoorbeeld de Protestanten het christelijke geloof op een betere en zuiverder manier in de praktijk brengen, maar in door hen geregeerde landen en gebieden waren per saldo niet minder misstanden en misbruiken dan in katholieke streken. Ook protestanten onderdrukten en vervolgden andersgelovigen en -denkenden en maakten zich schuldig aan zaken als slavenhandel en oorlogsmisdaden.
Het Communisme wilde het zelfs helemaal zonder enige godsdienst doen, maar dat bleek al gauw in mensonterende onderdrukking te ontaarden, om daarbij nog maar niet te spreken over de slordige 100 miljoen (!) mensen die door de diverse communistische regimes om het leven zijn gebracht…</p?