Patriarch van het Westen

Vorige maand bleek dat in de officiële lijst van pauselijke titels in het Pauselijk Jaarboek (It.: Annuario Pontificio) de titel "Patriarch van het Westen" niet meer voorkwam. Daar werd toen geen verklaring voor gegeven, wat aanleiding gaf tot de nodige speculaties.

Titulatuur
Tot dan toe had de Paus de volgende titels: Plaatsbekleder van Christus, Opvolger van de apostel Petrus, Opperherder van de Universele Kerk, Patriarch van het Westen, Primaat van Italië, Aartsbisschop en Metropoliet van de Romeinse Kerkprovincie, Bisschop van Rome, Soeverein staatshoofd van Vaticaanstad, Servus Servorum Dei, Pontifex Maximus, Pater Patrum.

Reden?
Als mogelijke reden voor het weglaten van de titel "Patriarch van het Westen" werd gedacht aan een geste in de richting van de Oosterse Orthodoxe Kerken. Al sinds paus Paulus VI (1963-1978) worden diverse, maar tot nu toe vruchteloze pogingen ondernomen om tot een betere verstandhouding of zelfs een herenig- ing met deze Kerken te komen.
Mocht dit inderdaad de bedoeling zijn geweest, dan is dat een behoorlijke mis- rekening gebleken: de Orthodoxe Kerken zijn inmiddels tamelijk geirriteerd geraakt door het laten vallen van deze pauselijke titel.

Visie
Wij in het Westen denken vaak dat wij ons vanuit ons geloof nederig dienen op te stellen en moeten afzien van overbodige(?) titels, ambten, rituelen en andere pracht en praal.
In het Oosten is het echter precies omgekeerd: daar hecht men juist bijzonder veel waarde aan tradities, protocollen, titels en waardigheden en heeft men een bijzonder scherpe neus voor de kleinste details en veranderingen op dat gebied. Vanuit die visie is het eigener beweging afzien van een oude titel een blijk van zwakte en van gebrek aan respect voor de traditie.

Averechts
Ook inhoudelijk heeft het laten vallen van de titel Patriarch van het Westen een averechts effect: deze titel was namelijk geen hindernis om tot een verbeterde relatie te komen, maar had juist een mooie brugfunctie kunnen vervullen.
In de Oosterse Orthodoxe Kerken zijn er immers diverse patriarchen, onder ere- voorzitterschap van de patriarch van Constantinopel, die daarmee als Patriarch van het Oosten geldt.

Gelijke
De Paus had als Patriarch van het Westen diens gelijke kunnen zijn. Want wat de Orthodoxe Kerken dwarszit is niet de titel Patriarch van het Westen, maar de pauselijke pretentie van het universele leiderschap als plaatsbekleder van Christus.
Maar nu de titel van patriarch van het Westen kennelijk is afgeschaft, is de Paus, vergeleken bij de Oosterse patriarchen en bij de patriach van Constantinopel in het bijzonder, ofwel de mindere in rang (als aartsbisschop van Rome), ofwel de meerdere (als zijnde de plaatsbekleder van Christus)…!

Verklaring
Door dergelijke verwondering, speculaties en onbegrip heeft het Vaticaan zich genoodzaakt gezien om met een korte verklaring te komen: de Pauselijke Raad voor de Eenheid van de Christenen heeft afgelopen woensdag te kennen gegeven dat de reden voor het "afstaan" van de titel Patriarch van het Westen gebaseerd is op een historische uiteenzetting door de franciscaanse theoloog Adriano Garuti over de oorsprong en het gebruik van deze titel.
De titel zou volgens die verhandeling een zowel historisch als leerstellig onduidelijke grond hebben, slechts zelden door pausen gevoerd zijn en pas sinds 1863 in het Pauselijk Jaarboek opgenomen zijn geweest. Bovendien zou de term "het Westen" minder toepasselijk zijn, omdat daar vroeger alleen West-Europa onder viel, maar er tegenwoordig ook de VS en Australië onder worden verstaan.Verder wordt nog gezegd: "Met het afstaan van deze titel willen we recht doen aan een historische en theologische werkelijkheid, en tegelijkertijd willen we afzien van de aanspraak op deze titel, we hopen dat dit gebaar ten voordele mag komen van de oecumene."

Oorsprong
Wat bedoeld wordt met dat de titel Patriarch van het Westen een onduidelijke grond zou hebben, is niet helder, gezien het feit dat al in de 4e eeuw Rome, naast Alexandrië en Antiochië, een van de drie grote patriarchaten was, een titel die aan deze zetels toekwam vanwege hun apostolische oorsprong.
In 381 werd ook Constantinopel tot patriarchaat verheven, waarbij aan deze zetel tevens het ereprimaatschap voor het Oosten toekwam, net zoals dat voor het Westen toekwam aan de zetel van Rome. Al deze patriarchaten werden door de Romeinse keizer Justinianus (527-565) officieel erkend. De bisschop van Rome heeft dus als gezetene op een apostolische zetel altijd al op gelijke hoogte gestaan met zijn oosterse "collega’s" en om die reden kwam aan hen allen de titel van patriarch toe.
Wat de bisschop van Rome echter van hen onderscheidde is dat hij als opvolger van de apostel Petrus, op wie Christus Zijn Kerk had gegrondvest, het hoofd van heel de universele Kerk is.

Historisch
Op deze wijze laten de diverse pauselijke titels in hun gelaagdheid onder meer de historische ontwikkeling van de positie van het Pausschap zien. Dat daarin veranderingen zijn opgetreden en een term als "het Westen" langzaamaan een andere betekenis heeft gekregen, had geen reden mogen zijn om een zo belangrijke titel zonder duidelijk grond of reden uit de historisch gegroeide keten van titels te schrappen…

Bij tradities, zoals zulke titels, gaat het niet alleen om hoe het vroeger was, maar ook om wat ze voor de toekomst kunnen betekenen. Iets afschaffen is dan een zwaktebod, waarmee bovendien een rijke historische lading verloren gaat…

Advertenties

Kardinalen gecrexc3xaberd

Tijdens een plechtigheid op het Sint-Pietersplein zijn vandaag 15 nieuwe kardinalen gecrexc3xaberd, zoals dat officieel in de kerkelijke terminologie heet.De namen van deze 15 kardinalen zijn vorige maand reeds bekend gemaakt: zie de eerdere log "Nieuwe kardinalen".

Paus Benedictus XVI overhandigt de rode bonnet aan een nieuwe kardinaal
Paus Benedictus XVI overhandigt de rode bonnet
aan een nieuwe kardinaal

De creatie vind plaats doordat elke uitverkorene zich naar de Paus begeeft, die hem de rode kardinaalsbonnet, de kardinaalsring met rode edelsteen en de bijbehorende benoemingsoorkonde overhandigd.

De plechtigheid vond plaats in het kader van een zgn. consistorie, dat is de bijeen- komst van alle kardinalen, die vandaag begon en morgen, op het feest van Maria Boodschap, besloten zal worden met een plechtige Eucharistieviering.

Voor paus Benedictus XVI was dit het eerste consistorie en de eerste keer dat hij kardinalen heeft benoemd en gecrexc3xaberd, sinds hij in april vorig jaar tot Paus werd gekozen.

Zie voor de boodschap van de Paus bij deze gelegenheid: Kardinaalscreatie in teken van ‘caritas’

Vreemde talen

Mede naar aanleiding van de vroeger soms wel erg ver doorgevoerde eis om op het bekende forum van RKnieuws.net alles in het Nederlands te schrijven, gaat deze log over de katholieke visie op de verhouding tussen moedertaal en vreemde talen.

Actueel
Dit onderwerp is ook maatschappelijk de laatste jaren redelijk actueel geworden. Ten eerste door de sterke toename van Engelse, resp. Amerikaanse woorden vanuit de TV- en muziekcultuur, maar bijv. ook in de wetenschap. Sommigen willen dat tegen- gaan en pleiten voor het zoveel mogelijk gebruiken van authentieke Nederlandse woorden, of zelfs Nederlandse woorden te maken i.p.v. veelgebruikte buitenlandse termen, bijv. webstek als vervanging van website.
Een ander actuele zaak is in dit verband het grote aantal verschillende landstalen waarin bij de Europese Unie alles vertaald en gesproken moet worden. Omdat dat dermate veel tijd en geld kost, pleit men daar juist voor het invoeren van twee of drie voertalen…

Cultuur
Taal is een essentieel onderdeel van een cultuur en vertegenwoordigt alszodanig een belangrijke culturele en sociale waarde voor allen die tot die cultuur behoren.
Daarom zouden we uit respect voor mensen uit een andere cultuur of van een andere taal, hen zoveel mogelijk de gelegenheid moeten geven om zich in hun eigen taal uit te drukken.

Respect
Dat betekent dat wij de moeite moeten nemen om ons in andermans taal te verdie- pen, die aan te leren. Want doen wij dat niet, dan moet de ander dat doen… Een goede stelregel daarbij is dat wie ergens te gast is, de moeite neemt de taal van de gastheer tenminste te kunnen verstaan. Maar ook kan iemands rang of stand, de eerbiedwaardigheid van een tekst, of een algemene gewoonte bepalen wie welke taal mag gebruiken.
Alles in de eigen taal vertaald willen hebben getuigt van weinig gevoel voor zulke verhoudingen en is daarmee een uiting van misplaatste overwaardering van de eigen en geringschatting van andermans taal.

Verschil
Zo zien we ook bij dit thema het verschil tussen het protestantse en fundamenta- listische “of-of” en het katholieke en ruimdenkende “en-en”:
Het Protestantisme voerde de volkstaal in en verwierp het Latijn. Hand in hand met de protestantse overheid werd gedurende enkele eeuwen de nationale taal gecultiveerd als een haast essentieel onderdeel van het principe 1 taal – 1 volk – 1 staat… een weg naar een monocultuur die na een vreselijke ramp gelukkig ten einde is…

Pluriformiteit
Het Katholicisme heeft daarentegen altijd voor pluriformiteit gestaan: wat taal betreft vooral door het gebruik van het Latijn als officixc3xable en liturgische taal. Daardoor waren mensen gewend aan tenminste twee talen naast elkaar: de eigen volkstaal voor de gewone omgang en het Latijn voor Kerk en (tot de 16e eeuw) overheid.
Dat maakte dat niet xc3xa9xc3xa9n taal de overhand kreeg en andere talen als minderwaardig werden gezien. Onder de koepel van het Latijn van de Kerk was er ruimte voor vele talen, die door hun ondergeschiktheid aan die taal onderling gelijkwaardig waren.
De eenheid die uitging van het Latijn als taal van de gehele Katholieke wereldkerk, hing dus nauw samen met de pluriformiteit van volkstalen.

Openstaan
Helaas is het gebruik van het Latijn na het Tweede Vaticaans Concilie drastisch terug- gelopen, hoewel in de wereldlijke sfeer het Engels steeds meer een vergelijkbare rol krijgt.
Dat neemt echter niet weg dat het van respect voor de medemens en diens taal en cultuur getuigt, en het mede daarom ook goed katholiek is, om de eigen taal niet al te veel te verheerlijken, maar open te staan voor ‘vreemde’ talen!

1 jaar Katholiek-weblog!

Vandaag bestaat deze weblog precies 1 jaar!

Ik ben er mee begonnen toen vorig jaar het fenomeen weblog een hype werd. Naast meer persoonlijke weblogs zijn er ook vele weblogs over een bepaald onderwerp, dus vandaar de gedachte: waarom geen weblog over het Katholicisme…?!

Inmiddels heb ik al redelijk wat geschreven, zowel over actuele gebeurtenissen, als over meer algemene en fundamentele onderwerpen betreffende de katholieke Kerk het katholieke geloof.

Volgens de statistieken zijn er in totaal in het afgelopen jaar op deze weblog 3295 unieke bezoekers geweest, die goed waren voor 11.088 pageviews. De laatste maanden ligt het aantal unieke bezoekers gemiddeld rond de 25 per dag.

Ik ben blij dat zovelen mijn artikelen hier lezen en waarderen en wil daarom alle lezers hartelijk bedanken voor hun aandacht!

Katholieke Geloofsbelijdenis

In de vorige log zijn de traditionele geloofsbelijdenissen van de Kerk aan de orde gekomen: de Apostolische Geloofsbelijdenis en de Geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel.

Onvolledig
Daarbij werd geconcludeerd dat deze, hoewel ze een vaste plaats in de traditie en de liturgie van de Kerk hebben, niet volledig weergeven wat tot het katholieke geloof behoort. Omdat deze teksten uit de 2e, resp. 4e eeuw stammen, zijn namelijk alle nadien geformuleerde geloofspunten er niet in opgenomen of aan toegevoegd.

Eigen belijdenissen
Wel hebben bijna alle latere concilies een eigen geloofsbelijdenis (Lat.: Credo) opgesteld waarin de specifieke punten waren opgenomen waarover vergaderd en beslist werd. Toch zijn deze belijdenissen nooit opgenomen in de liturgie of hebben ze de bovengenoemde teksten vervangen. Ook paus Paulus VI (1963-1978) heeft op 30 juni 1968 een eigen geloofsbelijdenis, het “Credo van het volk van God“, uitgesproken waarin, naast de punten van de aloude belijdenis, ook alle nadien geformuleerde geloofspunten zijn opgenomen. Dit om te voorzien in de behoefte aan duidelijkheid omtrent wat het katholieke geloof inhoudt en om al of niet bewuste dwalingen en misverstanden recht te zetten.

Nieuwe belijdenis
Omdat deze tekst van paus Paulus VI tamelijk lang is, heb ik op basis daarvan zelf een geloofsbelijdenis samengesteld die, in de stijl van het traditionele Credo, alle belangrijke katholieke geloofspunten omvat. Deze tekst kan daarom de Katholieke Geloofsbelijdenis genoemd worden:

Ik geloof in de Drie-ene God, Vader, Zoon en Heilige Geest,
die waarlijk één, volmaakt heilig en zuiver liefde is;
waarvan de Vader schepper is van hemel en aarde
en van al wat zichtbaar en onzichtbaar is.

Ik geloof in Jezus Christus, onze Heer
die als eniggeboren zoon van de Vader God is
en die, ontvangen van de Heilige Geest
en geboren uit de maagd Maria, mens geworden is;
die geleden heeft onder Pontius Pilatus,
gekruisigd is, gestorven en begraven;
die neergedaald is ter helle, de derde dag verrezen uit de doden;
die opgestegen is ten hemel,
en zit aan de rechterhand van God de Almachtige Vader,
vanwaar hij zal komen oordelen de levenden en de doden;

Ik geloof dat door de menswording van Christus
het Woord is vlees geworden en onder ons is komen wonen;
dat daarmee tijd en ruimte geheiligd zijn,
en getuigen van het heil dat ons is verschenen.

Ik geloof dat door Zijn zuivere en volmaakte kruisoffer
Christus ons heeft verlost van al onze persoonlijke zonden,
alsmede van de erfzonde, die, door Adam begaan,
alle mensen heeft onderworpen aan gebrek en dood.

Ik geloof in de Heilige Geest,
die Heer is en helper en leven geeft;
die voortkomt uit de Vader en de Zoon,
die gesproken heeft door de profeten,
en de altijddurende bijstand van Gods Kerk is.

Ik geloof dat Maria, altijd maagd, als Moeder Gods
bewaard is gebleven van elke smet van de erfzonde;
en dat zij met lichaam en ziel in de hemel is opgenomen,
alwaar zij onze eerste voorspreekster is,
tesamen met de engelen, de heiligen en de zaligen
en alle anderen die reeds delen in de eeuwige gelukzaligheid.

Ik geloof in de ene, heilige, katholieke en apostolische Kerk,
die door Christus op de rots Petrus gegrondvest is
en die Zijn Mystiek Lichaam en de weg tot het heil is,
omvattende zowel de zielen in de hemel,
de gestorvenen die nog loutering behoeven,
alsook de zichtbare gemeenschap hier op aarde,
alwaar zij het pelgrimerende Volk van God
en de kiem van Zijn komende Rijk is;

Ik geloof dat Christus zijn apostelen gezonden heeft,
met de opdracht alle volkeren Zijn heil te verkondigen,
Zijn leer te onderrichten en Zijn volgelingen te heiligen;
en dat deze taken in volheid toekomen aan de bisschoppen die,
zoals verenigd rondom de Paus als opvolger van Petrus,
de rechtstreekse en rechtmatige opvolgers van de apostelen zijn.

Ik geloof dat daarom aan de bisschoppen afzonderlijk,
en aan hen gezamelijk, authentiek leergezag toekomt
om te onderrichten en te beslissen over wat wij hebben te geloven
vanuit de geschreven Openbaring en de overgeleverde Traditie;
en dat daarbij aan de Paus, wanneer hij ex cathedra spreekt,
alsmede aan het met hem verenigde college van bisschoppen,
onfeilbaarheid toekomt.

Ik geloof dat de sacramenten, die aan de Kerk zijn toevertrouwd
en die wij uit handen van de bisschoppen en de priesters mogen ontvangen,
de werkzame tekenen van de heilzame genadegaven van Christus zijn,
die ons op onze aardse levensweg inleiden, sterken en genezen.

Ik geloof dat in de viering van de Heilige Eucharistie,
het kruisoffer door de priester tegenwoordig wordt gesteld
en dat daarbij brood en wijn daadwerkelijk
Lichaam en Bloed van Christus worden en blijven,
opdat wij door communie kunnen deelhebben
aan Zijn verlossende levenswerk
en zo volmaakter worden wat wij zijn: Lichaam van Christus.

Ik geloof in het eeuwig leven waarin onze ziel,
direct, of na loutering wordt opgenomen;
en in de verrijzenis van het lichaam,
wanneer op de dag van de opstanding
de ziel weer met het lichaam verenigd wordt.

Amen.

Gebruik
Deze bovenstaande geloofsbelijdenis is in de eerste plaats bedoeld om een meer compleet overzicht te geven van de katholieke geloofspunten. Hij is dan ook niet zozeer bedoeld voor gebruik in de liturgie, waarvoor hij ook te lang en te complex is, maar veel meer voor catechese en eventueel meditatie. Ook heb ik geenszins de pretentie gehad om met mijn versie de oude geloofsbelijdenissen te vervangen of daar iets aan af te doen.

Geloofsbelijdenis

De kern van het katholieke geloof wordt in de eerste plaats uitgedrukt door de geloofsbelijdenis (Lat.: Credo). Deze tekst wordt gebruikt om het geloof uit te leggen en om het plechtig te belijden in het kader van de liturgie.
Er bestaan diverse varianten van de geloofsbelijdenis, maar de bekendste en meest gebruikte zijn de zgn. Apostolische Geloofsbelijdenis (Lat.: Symbolum Apostolicum) en de Geloofsbelijdenis van Nicea.

Apostolische Geloofsbelijdenis
De Apostolische Geloofsbelijdenis is het kortst en is reeds tegen het eind van de 2e eeuw geformuleerd. De tekst luidt als volgt:

Ik geloof in God de Almachtige Vader,
Schepper van hemel en aarde
En in Jezus Christus, zijn enige geboren Zoon, onze Heer
Die ontvangen is van de Heilige Geest
Geboren uit de maagd Maria
Die geleden heeft onder Pontius Pilatus
Gekruisigd is, gestorven en begraven
Die neergedaald is ter helle,
De derde dag verrezen uit de doden
Die opgestegen is ten hemel,
En zit aan de rechterhand van God de Almachtige Vader
Vanwaar hij zal komen oordelen
De levenden en de doden
Ik geloof in de Heilige Geest
De heilige katholieke Kerk
De gemeenschap van de Heiligen
De vergiffenis van de zonden
De verrijzenis van het lichaam
En het eeuwig leven.
Amen.

Geloofsbelijdenis van Nicea
De Geloofsbelijdenis van Nicea is een langere versie, die tot stand gekomen is op het concilie van Nicea in het jaar 325 en op het concilie van Constantinopel in 381 is aangepast. De volledige tekst luidt:

Ik geloof in xc3xa9xc3xa9n God de almachtige Vader
Schepper van hemel en aarde,
van al wat zichtbaar en onzichtbaar is.

En in xc3xa9xc3xa9n Heer, Jezus Christus,
eniggeboren Zoon van God,
vxc3xb3xc3xb3r alle tijden geboren uit de Vader.
God uit God, licht uit licht,
ware God uit de ware God.
Geboren, niet geschapen,
xc3xa9xc3xa9n in wezen met de Vader,
en door wie alles geschapen is.
Hij is voor ons, mensen, en omwille van ons heil
uit de hemel neergedaald.

Hij heeft het vlees aangenomen
door de heilige Geest uit de Maagd Maria
en is mens geworden.
Hij werd voor ons gekruisigd,

Hij heeft geleden onder Pontius Pilatus
en is begraven

Hij is verrezen op de derde dag,
volgens de Schriften.

Hij is opgevaren ten hemel:
zit aan de rechterhand van de Vader.

Hij zal wederkomen in heerlijkheid
om te oordelen levenden en doden
en aan zijn rijk komt geen einde.

Ik geloof in de heilige Geest
die Heer is en het leven geeft
die voortkomt uit de Vader en de Zoon;
die met de Vader en de Zoon
tezamen wordt aanbeden en verheerlijkt;
die gesproken heeft door de profeten.

Ik geloof in de ene, heilige, katholieke en apostolische kerk.
Ik belijd xc3xa9xc3xa9n doopsel tot vergeving van de zonden.
Ik verwacht de opstanding van de doden
en het leven van het komend rijk.

Amen.

Incompleet
Deze geloofsbelijdenissen zijn onder katholieken dermate bekend en vertrouwd, dat het menigeen niet of nauwelijks opvalt dat ze eigenlijk tamelijk incompleet zijn. Na de 4e eeuw is er niets meer aan toegevoegd of gewijzigd, terwijl nadien een heel aantal leerstukken tot ontwikkeling zijn gekomen. Goed beschouwd ontbreken in deze geloofsbelijdenissen alle typisch rooms-katholieke geloofs- punten, zoals bijv. de rol van Maria, de heiligen, de sacramenten, de Eucharistie, het Pausschap e.d.

Verschillen
Daarom is het niet verwonderlijk dat bijna alle christelijke kerken, zowel orthodoxen als protestanten deze beide geloofsbelijdenissen, afgezien van enkele kleine verschillen, gebruiken. Daarmee drukken deze teksten weliswaar uit wat zij gemeenschappelijk hebben (en zijn daarmee een basis voor oecumene), maar niet waarin zij zich van elkaar onderscheiden. Dat terwijl het toch de verschillen zijn, die ertoe hebben geleid dat het Christendom zo verdeeld is geraakt…

Links
Voor een overzicht van alle christelijke geloofsbelijdenissen: www.creeds.net
– Voor achtergrond: Waarom handhaven wij een ‘onvolledige’ geloofsbelijdenis?