Vorm en Inhoud

In het Katholicisme spelen uiterlijke vormen een belangrijke rol: op talloze manieren wordt het geloof door beelden, afbeeldingen, symbolen en rituelen uitgebeeld.

Belichaming
Dit uitbeelden heeft in de Katholieke Kerk een belangrijke functie omdat in bepaalde gevallen de achterliggende inhoud verbonden is met de uiterlijke voorstelling. Zo wordt bij de Sacramenten de inhoudelijke betekenis niet alleen in zichtbare vorm uitgedrukt door middel van bepaalde, door de priester uitegevoerde rituelen, maar zijn die rituele handelingen de voorwaarde voor het intreden van de geestelijke werking, zoals die van Christus uitgaat. Hoogtepunt hierbij is de H. Eucharistie, waarin het geestelijke Lichaam van Christus letterlijk belichaamd, zichtbaar en tastbaar wordt in de H. Hostie.

Veelheid
Niet alleen in het Katholieke geloof, maar ook op andere terreinen van het leven worden dingen die op zichzelf niet zichtbaar of tastbaar zijn (geestelijke of immaterixc3xable dingen) voorgesteld door middel van symbolen en rituele handelingen. Ook kunnen zulke onzichtbare dingen worden verwoord door middel van symbolisch of poxc3xabtisch taalgebruik en uiteindelijk is zelfs taal op zich een uiterlijke vorm waarmee een onzichtbare inhoud wordt uitgedrukt. Goed beschouwd is alles andere dan onze innerlijke gedachtens en gevoelens een uiterlijke en materixc3xable vorm…

Protest
De grote nadruk die de Katholieke Kerk op uiterlijke vormen legt, heeft in de loop van de geschiedenis echter ook tot misstanden geleid doordat soms teveel nadruk op de vorm en te weinig of soms zelfs helemaal op de inhoud werd gelegd (of zoals de Engelsen zeggen: All form and no content).
Als reactie daarop waren er telkens weer mensen en stromingen (met name het Protestantisme) die aanstoot namen aan en protesteerden tegen de vormenrijkdom van het Katholicisme. Het zou om de inhoud en niet om de vorm moeten gaan… een geluid dat ook hedentendage nog vaak te horen valt, niet alleen van protestantse zijde, maar ook binnen de Katholieke Kerk en in de maatschappij als geheel.

Noodzakelijk
Inderdaad is het juist dat er vormen kunnen zijn met weinig of zelfs geen inhoud, maar anderzijds is het ook zo, dat geen inhoud zonder vorm kan! Hier in deze materixc3xable wereld heeft elke inhoud een bepaalde uiterlijke vorm, een drager, een ‘medium’ nodig, of dat nu eenvoudige woorden of complexe kunstwerken zijn.
Louter en zuiver geestelijke inhoud kan zonder uiterlijke vorm alleen bestaan in de immaterixc3xable sfeer waarin God, de heiligen en de engelen verblijven…

Contact
Uiterlijke vormen zijn het eerste wat we zien, eerst komt de buitenkant en pas daarna de binnenkant. Alleen via de vorm kunnen wij met inhoud in aanraking komen. Uiterlijke vormen zijn de middelen waarmee een inhoudelijke boodschap, een bedoeling kan worden overgebracht. Vorm en inhoud zijn als middel en doel.
De uiterlijke vorm is dus niet zonder belang: zij kan onaantrekkelijk zijn en daarmee een drempel opwerpen of zelfs afschrikken, maar ook kan zij aantrekkelijk en daarmee uitnodigend zijn. Inhoud is dus afhankelijk van de vorm waarin zij verpakt is en gepresenteerd wordt.
Dat is niet alleen iets van deze tijd, waarin alles zo om beeldvorming en uiterlijk heet te draaien, maar is gewoonweg een basisprincipe van ons aardse bestaan.

Communicatie
Niet alleen komen wij via vormen met inhoud in contact, wij communiceren vervolgens ook door middel van vormen: door lichaamstaal, gebaren, woorden (zowel gesproken als geschreven) en alle mogelijke soorten uit- en afbeeldingen. Middels deze veelvoud aan vormen kunnen wij onze gedachten en bedoelingen uitdrukken en meedelen en kunnen andere mensen die verstaan. Op die manier kan tussen mensen een band ontstaan.

God
Precies zoals dat bij mensen onderling het geval is, zo communiceert ook God door middel van uiterlijke vormen: al in het allereerste begin schiep Hij door zijn Woord de wereld, oftewel de oneindige vormenrijkdom waarin wij mensen tekenen van Zijn Goedheid kunnen ervaren.
Deze materixc3xable vormen van de wereld geven ons weer de mogelijkheid om met elkaar en daarmee ook met Hem in contact te komen. Niet alle mensen staan even open voor God, reden waarom Hij sprak tot de aartsvaders, via de profeten en uiteindelijk in Jezus Christus Zelf mens geworden is. Zo konden wij God eerst in de vorm van het Woord leren kennen en tenslotte zelf in de vorm van het Vleesgeworden Woord, dat in de vorm van de Hostie steeds weer onder ons komt en onder ons blijft.

Scheppen
Zoals God Zich, als zijnde de meest zuivere en pure inhoud, op deze manier in de uiterlijke en materixc3xable vormen van Zijn Schepping, Zijn Woord en Zijn Zoon, zo is het aan de Kerk in het bijzonder en aan de gelovigen in het algemeen om ons geloof in God in eveneens zichtbare, tastbare en hoorbare vormen uit te drukken en daarmee mee te werken in en voort te bouwen aan de Schepping zoals die eens door God begonnen is.
Mensen communiceren door middel van velerlei vormen, ieder naar mogelijkheden. Daarom moet ook ons scheppen en scheppend verkondigen recht doen aan deze menselijke verscheidenheid opdat ieder op zijn eigen manier en in zijn eigen vorm kan en mag spreken en aangesproken kan worden.

Vruchtbaar
Wie beweert dat het om de inhoud gaat en niet om de vorm, die heeft er dus weinig van begrepen: doordat wij zonder vormen geen toegang tot enige inhoud krijgen, zouden wij zonder hoorbare, zichtbare en voelbare tekenen ook God nooit hebben kunnen leren kennen.
In de gave van het leren kennen van God ligt tegelijk de plicht tot doorgave: in velerlei vormen hebben wij een grootse inhoud mogen ontvangen, in eveneens velerlei gexc3xabigende vormen dienen wij die inhoud door te geven.
Wie het ontvangen geloof niet, in welke vorm dan ook, doorgeeft, maar zichzelf louter, door een onopvallend geestelijk beleven ervan, op de inhoud concentreert, is welhaast welhaast egoxc3xafstisch te noemen (Jakobus 2:26: “Geloof zonder werken is dood”). Want slechts als geloof tot uiting komt in goede werken, naastenliefde en het rijkelijk eren van God, wordt het niet alleen voor jezelf, maar ook voor anderen vruchtbaar!

Aansporing
Maar wat nu als vormen, hoe mooi, oud en/of eerbiedwaardig ook, hun inhoud, hun betekenis verliezen en leeg, hol worden? Moeten we ze om die reden dan ook maar afschaffen?
Nee, want ook al zijn vormen leeg, louter door hun bestaan herinneren zij ons toch nog aan de inhoud die ze eens hadden of deels nog hebben en daarmee zijn ze een Mahnmal, een aansporing om ze opnieuw die inhoud terug te geven.

Ruimte
Door het belang van de uiterlijke vorm in te zien en te erkennen, komt tegelijk ook het verschil tussen vorm en inhoud naar voren.
Vormen zijn voor alle mensen gelijk: woorden, afbeeldingen, beelden, symbolen en rituelen zien er voor iedereen gelijk uit, maar de inhoud ervan kan en zal per persoon verschillen. Een en dezelfde vorm kan zowel meerdere bedoelingen hebben, alsook door ieder mens weer net iets anders en op zijn of haat eigen wijze gexc3xafnterpreteerd worden.
De interpretatieverschillen die hierdoor kunnen ontstaan, kunnen weliswaar tot misverstanden leiden, maar bieden tegelijk ook ruimte voor ieders eigen individuele interpretatie en beleving.

Katholiek
In het Protestantisme zijn de uiterlijke vormen vaak nagenoeg afwezig en beperkt tot de Schrift. Men wordt daardoor niet alleen direct geconfronteerd met de inhoud van het geloof, maar ook, door het ontbreken van de vorm als buffer, ook met ieders eigen interpretatie daarvan, met alle meningsverschillen van dien…
Daarentegen is door de grote vormenrijkdom in de Katholieke Kerk ruimte voor vele mensen en evenzovele belevingen en interpretaties van het geloof. Daarmee wordt recht gedaan aan het individu en worden meningsverschillen tegengegaan.
Zo maken de uiterlijke vormen de Kerk Exc3xa9n en Kath
oliek
: universeel en alomvattend.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s