Geloven of weten?

Een ander aspect dat vaak tegen religie in het algemeen en tegen het Christendom in het bijzonder wordt aangevoerd is dat geloven een zwakkere, onbetrouwbaardere en ‘dus’ primitievere activiteit van de menselijke geest is dan het sterkere en betrouwbaardere weten, dat daarmee als meer ontwikkeld en modern wordt voorgesteld (“Gelooft u nog, of denkt u al?”). Dit klinkt op het eerste gezicht misschien plausibel, maar is het bij nader inzien niet….

Wetenschap
Want wat kunnen we (zeker) weten? In ieder geval datgene wat onderzocht kan worden volgens wetenschappelijke methoden, die tot hypothesen (conclusies) leiden en gefalsificeerd (weer door andere hypothesen achterhaald) kunnen worden.
Maar wat kan zo onderzocht worden? Heel veel en daarvoor hoeven we alleen maar te kijken naar de wetenschappen zoals die aan universiteiten beoefend worden. Maar zelfs deze wetenschappen leiden niet allemaal tot een ‘zeker weten’: het meest exact zijn wetenschappen zoals natuurkunde, scheikunde, wiskunde e.d., die daarom ook wel exacte wetenschappen worden genoemd.
Al minder exact zijn de zgn. Humaniora, de menswetenschappen zoals sociologie, psychologie, geschiedenis e.d. Want op die terreinen kunnen wel veel gegevens verzameld worden, maar omdat het bij deze wetenschappen gaat om het interpreteren van gegevens (dit i.t.t. tot het meten, tellen, wegen e.d. bij de exacte wetenschappen), leiden zij niet tot perfect sluitende conclusies, maar ‘slechts’ tot meer of minder persoonlijke interpretaties en zienswijzen.

De mens
Zolang het dus maar over materie gaat, kunnen we er tot op bepaalde hoogte zekere (maar falsificeerbare) kennis over verkrijgen. Maar die zekerheid wordt minder naarmate de menselijke geest, de psyche een grotere rol gaat spelen. Weliswaar bestaat ook de mens uit materie en kunnen we dus ook veel weten over onszelf als biologisch wezen (denk aan de geneeskunde), maar die kennis is niet veel anders dan onze kennis over andere zoogdieren.
De reden van dit onderscheid is dat de materie gehoorzaamt aan de natuur(kundige)wetten, maar de mens zich door zijn vrije wil niets van welke wet dan ook hoeft aan te trekken (desondanks kan de natuur overigens heel onvoorspelbaar zijn en de mens heel gehoorzaam en betrouwbaar).

Onzeker
Als het gaat over kennis van onszelf als mensen, als wezens met een psyche, met een geest of zelfs een ziel, dan valt er een heel stuk minder zeker te weten, komt het veel meer aan op het interpreteren van handelingen, uitingen, meningen, bedoelingen, gedachten, gevoelens… Interpreteren omdat wat mensen doen voortkomt uit hun innerlijk en dat innerlijk slechts tot op zekere hoogte en nooit helemaal ten diepste door anderen te kennen, te doorgronden valt. Slechts de uiterlijke handelingen en gedragingen kunnen we beoordelen, maar naar de achterliggende bedoelingen kan vaak slechts gegist worden. Daarom kan een oordeel over een handeling slechts die handeling op zich betreffen en blijft zij meestal onvolledig omdat de innerlijke achtergronden ervan doorgaans verborgen blijven.

Geloven
Over het menselijke denken en handelen en daarmee het omgaan met elkaar, kunnen we dus niet zulke zekere kennis verkrijgen als dat we over de materixc3xable dingen kunnen. De menswetenschappen kunnen ‘slechts’ interpreteren en wijzelf kunnen in ons dagelijks leven ook nooit helemaal zeker weten wat anderen precies willen, denken en voelen. Ons rest vaak niet veel meer dan vermoeden, geloven, vertrouwen – in onszelf, in andere mensen, in wat we gewend zijn en in wat we kunnen verwachten…

Hoe goed en handig en mooi ons zeker weten van de materixc3xable dingen ook is, op het terrein van waar het in het leven echt om gaat, de intermenselijke omgang, zullen wij het moeten hebben van geloven, geloven van anderen en in anderen, vertrouwen in anderen en van anderen…
Want kunnen we zeker weten of en wanneer er weer een terroristische aanslag plaatsvind…? Of de beurskoersen niet teveel zullen dalen…? Of mijn partner me wel trouw blijft…? Of mijn kind niets overkomt…? Of ik niet ontslagen zal worden…? Of ik geen ernstige ziekte zal krijgen…?
Dit alles kunnen we slechts hopen of hooguit verwachten, nooit zeker weten…

Belangrijk
Geloven mag dus wel minder ‘zeker’ zijn dan weten, maar het is wel belangrijker, want is op de terreinen waar het in het leven echt om gaat meestal de enige manier om met dingen om te gaan. En daarom is ook Geloven met een hoofdletter, het geloven en vertrouwen op de verhalen en de tradities van een religie en uiteindelijk op God, niet ‘minder’, maar juist ‘meer’ dan het ‘zeker weten’ van de tot de materixc3xable wereld beperkte exacte wetenschappen…

Overdracht
Overigens kan ook de wetenschap zelf niet zonder ‘geloven’, want kennis wordt niet alleen vergaard door eigen (empirisch) onderzoek, maar voor een groot deel ook door kennisoverdracht. En daarbij komt het dan aan op het geloven in en vertrouwen op wat leermeesters en voorgangers te zeggen hebben. Veel daarvan kan weliswaar gecheckt worden, maar veel ook niet…

Samen
Mensen die dus zo sterk de nadruk leggen op het weten i.p.v. het geloven, zijn dus niet verstandig, maar eenzijdig en kortzichtig… Zij doen alsof de wereld en ons bestaan louter uit materie bestaat en gaan voorbij aan het toch onontkoombare gegeven dat ons leven vooral door het geestelijke en het innerlijke bepaald wordt…
Voor echt verstandige mensen zal duidelijk zijn dat weten en geloven geen tegenstellingen zijn of elkaar uitsluiten, maar dat weten en geloven samen gaan en samen moeten gaan: daar waar het weten ophoudt, begint het geloven

Accepteert niets als waarheid wat zonder liefde is,
maar accepteert ook niets als liefde wat zonder waarheid is.
Het ene zonder het andere wordt dan tot een leugen,
die een vernietigende werking heeft

(H. Edith Stein)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s