100 dagen Benedictus XVI

Vandaag is het precies 100 dagen geleden dat Joseph kardinaal Ratzinger tot nieuwe Paus werd gekozen en daarbij de naam Benedictus XVI aannam.
Hoewel deze periode voor een goede beoordeling van deze nieuwe Paus eigenlijk nog te kort is, kunnen er misschien toch al wel enkele kenmerkende dingen gezegd worden.

Toen bekend werd dat Joseph Ratzinger de nieuwe Paus was geworden, was er aanvankelijk enige schrik, omdat hij, vanwege zijn functie als ‘hoeder van de Geloofsleer’, tot dan toe bekend stond als een ‘hard-liner’ die altijd streng had gewaakt over de zuiverheid van de leer. Maar insiders voorspelden dat Ratzinger niet alleen streng kon zijn, maar eigenlijk heel minzaam, elegant, sober en erudiet is. En precies op die manier hebben we Ratzinger als paus Benedictus XVI in de afgelopen tijd kunnen meemaken.

Daarmee is hij heel anders dan zijn voorganger Johannes Paulus II, die voordat hij in zijn latere jaren verzwakte, juist heel extravert, iemand van de grote lijnen en de grote, mediagenieke gebaren was. Johannes Paulus wist daarmee grote aantallen mensen aan te trekken en te inspireren, en menigeen was bang dat een meer intellectuele Paus zoals Ratzinger, misschien lang niet diezelfde aantrekkingkracht zou hebben. Of dat zo zal zijn, zal nog moeten blijken, maar in elk geval trekt Benedictus XVI bij zijn zondagse Angelustoespraken al meer mensen dan tijdens de hoogtijdagen van Johannes Paulus II…

Evolutie of Intelligent Design?

Een paar maanden geleden stelde de minister van onderwijs, mw. Van der Hoeven een discussie voor over de juistheid c.q. volledigheid van de gangbare evolutietheorie. De media ging daar gretig op in aan de hand van een tegenstelling tussen de wetenschappelijke evolutietheorie en de stroming van het zgn. Intelligent Design (ID).

Intelligent Design
Deze laatste stroming is tamelijk jong en heeft vooral aanhangers onder Protestanten in de Verenigde Staten. Kern van hun betoog is dat het ontstaan van het heelal, de aarde, het leven en de mens geen toeval is, maar resultaat van een intelligent ontworpen plan (“intelligent design”). Deze theorie gaat in de richting van een creationisme dat het scheppingsverhaal, zoals dat in de Bijbel staat, geheel letterlijk neemt.

Tegenstelling?
Doordat het Intelligent Design van een intelligente schepper uitgaat en het creationisme van een schepping in 6 dagen, lijken beide stromingen tegenover de gangbare evolutietheorie te staan. Ik zeg met nadruk ‘lijken’, want er is pas sprake van een tegenstelling als men er bij de evolutietheorie vanuit gaat dat alles louter door toeval en zonder invloed van enige intelligentie c.q. God is ontstaan.

Bij nader inzien
Doorgaans wordt de evolutietheorie inderdaad op die manier gebruikt, of beter gezegd misbruikt, want als de evolutietheorie wordt genomen voor wat ze is (namelijk een wetenschappelijke theorie, een veronderstelling dus, die niets kan en mag zeggen over dat wat niet empirisch valt vast te stellen, zoals het al of niet bestaan van God), dan hoeft de kloof met de bijbelse religies lang niet zo groot te zijn als wel wordt voorgesteld.
Slechts als je, zoals de creationisten, de Bijbel letterlijk neemt en uitgaat van een schepping in 6 dagen, dan is dat niet verenigbaar met de wetenschappelijke evolutietheorie die uitgaat van een langzame ontwikkeling van de verschillende levensvormen.

Mogelijk
Maar voor mensen die uitgaan van Intelligent Design, alsmede ook voor katholieken, kan de evolutietheorie in zuivere vorm (dus zonder de niet te bewijzen vooronderstelling dat alles op toeval berust), best verenigbaar zijn met een scheppende God. De evolutie van de levensvormen zou dan een door God bedacht en in gang gezet proces kunnen zijn.

Slechts theorie
Wel moet hierbij de kanttekening worden gemaakt dat de evolutietheorie niet meer dan een theorie is, die nog steeds (te?) vele gaten en vooronderstellingen bevat. Het is ook nog maar zeer de vraag of deze theorie ooit wel enigszins “waterdicht” bewezen kan worden, omdat het per definitie een intepretatie blijft van (zeer) schaarse resten uit het verleden en het principe ervan (vanwege de miljoenen jaren die dat alles zou hebben geduurd) ook niet door ons nagebootst kan worden.

Kernvraag
Goed beschouwd is de kern van de discussie dus niet zozeer op welke manier de schepping in zijn werk is gegaan (in 6 dagen, o.g.v. van een inteligent plan, of d.m.v. evolutie), maar of de wereld door God geschapen is of niet. Die vraag komt in de kern weer neer op de vraag of God wel bestaat of niet bestaat. En dat is een kwestie die niet door de (natuur)wetenschap beantwoord kan worden, maar louter door een persoonlijke keuze, een keuze niet gebaseerd op (wetenschappelijk) weten, maar op vertrouwvol geloven…

Waarom laat God het kwaad toe?

Regelmatig is de vraag te horen waarom God het kwaad toelaat. Niet gelovige mensen vragen dan: “als er een God bestaat, waarom laat Hij al het kwaad in de wereld dan toe?” en ook vele gelovige mensen stellen deze vraag als zij geconfronteerd worden met natuurrampen, ongelukken, ziekten en het vele leed dat mensen elkaar al te vaak aandoen.

Waarom?
Voor gelovigen is deze vraag des te klemmender omdat zij God hebben leren kennen als Iemand die alwetend, zelfs almachtig, maar bovenal de Liefde zelf is. Waarom zou zo’n God, die al het kwade zou kunnen vernietigen, het dan toch toelaten??

Vrije wil
God laat het kwaad in de wereld toe omdat Hij het bestrijden daarvan aan de mens overlaat. Dat doet Hij niet om er zelf makkelijk van af te komen of om het de mens moeilijk te maken, maar omdat Hij niet anders kan: God heeft de mens namelijk niet als een soort willoze robot willen scheppen, maar als individuen met een vrije wil. En een vrije wil is er pas, als er ook alternatieven, als er keuzemogelijkheden zijn, keuzes tussen uiteindelijk goed en kwaad.

Onvrijheid
Als het kwade er dus niet was en er alleen goede dingen waren, dan viel er niets te kiezen, hoefde er niet bewust gekozen te worden, en had de mens niet echt vrij kunnen zijn, maar had hij een soort dier geweest, want dieren kiezen instinctief, kennen geen keuzevrijheid en dus ook geen verschil tussen goed en kwaad.

Oorzaak en gevolg
Dat het kwaad er is, dat er vreselijke dingen gebeuren is dus een direct gevolg van het feit dat wij mensen met een vrije wil, met keuzevrijheid zijn. En daarin ligt tegelijk besloten dat het onze taak is om met al onze mogelijkheden het kwaad te bestrijden door elkaar te helpen waar we maar kunnen.

Vooraan in de kerk

“Vooraan in de kerk zitten” is in het Nederlands een synoniem voor “hypocriet zijn” en aangezien hypocrisie in de huidige cultuur als xc3xa9xc3xa9n van de ergste dingen geldt, heeft dit denkbeeld er mede toe geleid dat tegenwoordig bijna niemand meer op de eerste rijen vooraan in de kerk wil zitten!

In de vele kerken gaan de mensen het liefst zo ver mogelijk naar achter zitten. Om daar iets aan te doen hebben pastoors soms zelfs de achterste kerkbanken met touwen moeten afzetten zodat de mensen wel vooraan moeten gaan zitten…

Haast ongelovelijk dat mensen zo bang zijn om vooraan in de kerk te gaan zitten, terwijl overal elders mensen toch juist graag zo dicht mogelijk bij de plaats van handeling willen zijn.

Maar met name in een kerk is het eigenlijk triest dat mensen achteraan gaan zitten:

Ten eerste voor de voorgangers die elke viering met veel zorg en toewijding voorbereiden en dan telkens met lege rijen voor zich geconfronteerd worden, alsof de viering niet erg de moeite waard is…

Ten tweede getuigt het achteraan zitten niet erg van gemeenschapszin (hoewel die onder de trouwe kerkgangers vaak wel aanwezig is – men durft er kennelijk alleen niet goed voor uit te komen), van een gelovige gemeente die zich samen rond de voorganger en het altaar schaart.

En tenslotte is het bijna een belediging niet vooraan te willen zitten, als je bedenkt dat met name een Eucharistieviering het hoogtepunt en de bron van het katholieke geloof is. Het is namelijk het vieren van en deelnemen aan de verlossing die Christus door zijn kruisdood en verrijzenis voor ons mensen heeft bereikt, het is de toegang tot eeuwig leven die ons door Gods Goedheid ten deel is gevallen. Daarbij past geen valse bescheidenheid, maar slechts een vooropgaan in jubelende dankzegging en lofprijzing!

Gelijkheid van man en vrouw?

Vaak wordt de Katholieke Kerk verweten dat zij vrouwen discrimineert omdat die bijv. geen priester kunnen worden. Daarbij wordt dan vaak aangevoerd dat man en vrouw toch gelijk, of tenminste gelijkwaardig zijn.

Gelijkwaardig
Dat is in zoverre juist dat voor God man en vrouw inderdaad gelijk en gelijkwaardig zijn: als Hemelse Vader houdt hij van al zijn kinderen evenveel. Ons mensen geeft Hij daarom ook als opdracht mee om ook elkaar, als broeders en zusters kinderen van dezelfde Vader, lief te hebben zoals ook Hij ons liefheeft.

Liefhebben
In de katholieke visie betekent mensen als gelijken behandelen dus: ieder evenveel lief hebben. Maar zoals bij kinderen, zijn ook alle mensen verschillend en betekent waarachtig liefhebben dus ook rekening houden met en recht doen aan de verschillende persoonlijkheden, karakters, noden en behoeften van elk individu.

Respect
En zoals het ook met het liefhebben van kinderen is, geldt ook in de relatie met de medemens: veel of zelfs alles voor een persoon overhebben, betekent nog niet dat ook alles wat die persoon doet of laat maar geaccepteerd of toegestaan moet worden…. Wel betekent het dat ten allen tijde elke persoon met respect bejegend moet worden en in zijn of haar waarde gelaten moet worden.

Hoogstpersoonlijk
“Gelijk behandelen” in katholieke zin is dus in eerste instantie een hoogst persoonlijke en individuele aangelegenheid, maar geldt ook net zo voor groepen mensen: ook die moet je behandelen op een manier die recht doet aan hun eigenheid (zonder daarbij evenwel iets af te doen aan andere groepen die eveneens recht op zo’n behandeling hebben!).

Groepen
Toegepast op de groepen man en vrouw betekent xc3xa9xc3xa9n en ander dat zowel ten opzichte van mannen als van vrouwen recht moet worden gedaan aan hun eigenheid. Dat is, mede omdat ‘man’ en ‘vrouw’ op zich zeer verscheiden zijn, bepaald niet makkelijk, maar vereist in elk geval heel wat meer dan alleen te eisen dat alle functies zowel door mannen als vrouwen vervuld moeten kunnen worden.

Eisen
In de praktijk is namelijk al gebleken dat zo’n eis er al te vaak (heel gemakzuchtig gezien) op neerkomt dat vrouwen zich als mannen moeten gedragen, zich aan het mannelijke ideaalbeeld moeten spiegelen: men verwacht dat ze zich net zo ‘manhaftig’ als mannen gedragen en een fulltime functie vervullen en daardoor komen specifiek vrouwelijke wensen zoals het krijgen en opvoeden van kinderen in de verdrukking. Allengs wordt men zich hier steeds meer van bewust en probeert men er wat aan te doen d.m.v. taakverdelingen en regelingen die een meer vrijere combinatie van werk en zorg mogelijk maken.

Gelijk?
Ook op seksueel gebied doet zich zoiets voor: het lijkt namelijk wel of mannen de emancipatie van vrouwen zodanig interpreteren, dat ze denken dat vrouwen ook seksueel gezien gelijk zijn geworden en dus dezelfde voorstellingen van en behoeften aan seks hebben als mannen. Vaak is dat echter niet zo en is het gevolg van deze ‘emancipatiegedachte’ dus dat mannen niet mxc3xa9xc3xa9r rekening met de (seksuele) eigenheid van vrouwen zijn gaan houden, maar juist minder…

Kerkelijke functies
Tenslotte nog iets over de functies in de Kerk: in het algemeen is er niets tegen het vervullen van functies door zowel mannen als vrouwen, alleen bij de kerkelijke functies (d.w.z. alleen de gewijde priesters en bisschoppen, want voor de rest is er voor vrouwen geen belemmering) gaat het heel nadrukkelijk ook om de symbolische, de rituele betekenis ervan. Het priesterschap staat zo gezien nl. voor de ideale eigenheid van de man: om zoals Christus te zijn. Vrouwen kunnen dus geen priester worden omdat vrouwen een andere eigenheid hebben, die veeleer door de figuur van Maria wordt gesymboliseerd, meer met moederlijke, zorgende en zachtere kanten.

De Curie hervormen?

De laatste weken ging in Rome het gerucht dat de nieuwe paus Benedictus XVI mogelijk plannen heeft om de Curie, het centrale bestuur van de Rooms-Katholieke Kerk te hervormen. Meer in het bijzonder zouden diverse nieuwe benoemingen en een verkleining van het aantal personeelsleden gepland zijn.

Misverstanden
Waarschijnlijk zullen veel mensen denken dat een verkleining van het personeelsbestand aan de top van de Kerk een goede zaak is, immers die mensen moeten allemaal betaald worden en dat geld zou misschien beter gebruikt kunnen worden.
Het is echter goed om er even bij stil te staan hoe groot de Curie in werkelijkheid is, want men zal namelijk gauw geneigd zijn te denken dat de Curie een tamelijk grote organisatie moet zijn.

Werkelijkheid
Het tegendeel is echter het geval: in 2004 werkten er voor het Vaticaan als geheel slechts 2663 mensen. Daaronder vallen ook mensen die niet direct bij het bestuur van de Kerk betrokken zijn, maar bijv. voor het onderhoud van de gebouwen (zoals de Sint Pieter) zorgen en in de Vaticaanse musea werken.
Voor de Curie zelf werken in totaal niet meer dan 500 man! Dit handjevol mensen behandelen, onder leiding van de Paus, alle nodige zaken voor de bijna 2700 bisdommen, 220.000 parochies en de meer dan 1 miljard gelovigen wereldwijd.

Efficixc3xabnt
In vergelijking met de centrale leiding van een multinational of van een land, is dat een onvoorstelbaar klein aantal en daaruit volgt dat de Katholieke Kerk van alle grote (internationale) organisaties veruit het meest efficixc3xabnte bestuur heeft.
De reden voor die efficixc3xabntie ligt voor een groot deel in het feit dat de meeste curiemedewerkers geestelijken zijn, die vanuit hun roeping en omdat zij geen gezin hebben zich bij wijze van spreken dag en nacht aan hun werk wijden. Keerzijde van deze enorme inzet is dat er ook sprake is van overbelasting, die mede de oorzaak is van het feit dat de zaken die door Rome moeten worden behandeld vaak bijzonder lang duren.

Beter
De conclusie die hieruit getrokken kan worden, is dat het voor andere organisaties misschien goed is om aan de top wat “af te slanken”, maar dat het voor de Curie beter zou zijn om niet in te krimpen, maar juist uit te breiden en meer mensen in dienst te nemen.
Dan zou de werkdruk afnemen en zouden de zaken sneller (en misschien ook wel beter) afgehandeld kunnen worden. Daar zou iedereen beter van worden en de kosten van enkele tientallen extra medewerkers zullen voor een mondiale organisatie als de Rooms-Katholieke Kerk ook niet onoverkomelijk zijn.